Qoraqalpoğiston davlat san'at muzeyi

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 296–297-b. — ziyouz.com

Qoraqalpoğiston davlat san'at muzeyi QORAQALPOĞISTON DAVLAT SAN'AT MUZEYI, I.V.Savitskiy nomidagi Qoraqalpoğiston davlat san'at muzeyi — respublikadagi yirik muzeylardan; Nukus ş.da 1966 y.da taşkil topgan, 1984 y.dan N.V.Savitskiy nomi bilan ataladi. Muzeyga I.Savitskiyning sa'y-harakati va u töplagan qoraqalpoq xalq amaliy san'ati asarlari negizida asos solingan. Muzeyning umumiy maydoni 6,9 ming kv.m. Muzey xalq amaliy san'ati, qad. va örta asrlar Xorazm san'ati, 1920—30-y.lar özbek va rus tasviriy san'ati, qoraqalpoq zamonaviy rangtasviri va haykaltaroşli-gi, ilmiyma'rifiy bölimlar, kutubxona (10 ming dona asar), fond hamda ta'mirlaş ustaxonasiga ega. Fondida 85 mingdan ortiq eksponat mavjud (2004). Muzey fondida 1920— 30-y.larda avangard rassomlar yaratgan asarlar töplangan. Qoraqalpoq xalq ustalari tomonidan yaratilgan zargarlik, yoğoç öymakorligi, kaştadözlik, töqimaçilik (ayniqsa, ötov jihozlari) va b. asarlar amaliy san'at bölimida jamlangan. Qad. Xorazm san'ati bölimi muzeyning arxeologik guruhlari tomonidan qölga kiritilgan topilmalar hisobiga yanada boyimoqda. Tasviriy san'at bölimi töplami, ayniqsa, serqirra: töplamni qoraqalpoq rassomlari (I.Savitskiy, K,.Soipov, J. Quttimurodov, D.Töraniyozov va b.), Örta Osiyo rassomligining keksa avlodi A.Volkov, M.Qurzin, A.Ni-kolayev (Usto Mömin), N.Karaxan, Ö.Tansiqboyev va b.ning katta ahamiyatga ega asarlari taşkil etadi. Şuningdek, 1920—30-y. larda faol ijod etgan rus rassomlari A.Şevçenko, R.Falk, V.Muxina, I.Grabar asarlari bilan bir qatorda ijodi deyarli örganilmagan.

R.Mazel, K.Red-ko, A.Safronov va b.ning asarlari ham qöyilgan. muzey eksponatlari monografiya (etyud, çizgidan tortib to yetuk asarlar) tartibida töplangani b-n ham qimmatlidir. Yana muzeyning öziga xosligi eksponatlarning ziç joylanişi, ekspozitsiyalarda töplamni tölaqonli namoyişiga erişganidadir. Muzey san'at asarlarini töplaş, tarğib etiş, kataloglar çop etiş, körgazmalar taşkil qiliş bilan şuğullanadi. Muzey qoşida gilamçilik ustaxonasi işlab turibdi; «Nukus muzeyining döstlari» klubi faoliyat olib boradi, körgaz-malar uyuştiradi. Muzey Xalqaro muzeylar qömitasi (IKOM) a'zosi.

Muzey 1968—69 y.larda Moskvadagi Şarq muzeyida Qoraqalpoq töpla-mini ilk bor namoyiş etdi. 1970 y.dan respublika va xorijiy mamla-katlar (AQŞ, Fransiya, Germaniya, Italiya, Yaponiya, Rossiya va b.)dagi körgazmalarda iştirok etadi.

Ad.: Gosudarstvennş muzey iskusstv Kara-kalpakskoy ASSR, M., 1976; Avangard, osta-novlennş na begu, L., 1989; Avangard XX veka. Iz sobraniya Gosudarstvennogo muzeya iskusstv Respubliki Karakalpakstana, T., 2003.

Marinika Babanazarova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН ДАВЛАТ САНЪАТ МУЗЕЙИ, И.В.Савицкий номидаги Қорақалпоғистон давлат санъат музейи — республикадаги йирик музейлардан; Нукус ш.да 1966 й.да ташкил топган, 1984 й.дан Н.В.Савицкий номи билан аталади. Музейга И.Савицкийнинг саъй-ҳаракати ва у тўплаган қорақалпоқ халқ амалий санъати асарлари негизида асос солинган. Музейнинг умумий майдони 6,9 минг кв.м. Музей халқ амалий санъати, қад. ва ўрта асрлар Хоразм санъати, 1920—30-й.лар ўзбек ва рус тасвирий санъати, қорақалпоқ замонавий рангтасвири ва ҳайкалтарошли-ги, илмиймаърифий бўлимлар, кутубхона (10 минг дона асар), фонд ҳамда таъмирлаш устахонасига эга. Фондида 85 мингдан ортиқ экспонат мавжуд (2004). Музей фондида 1920— 30-й.ларда авангард рассомлар яратган асарлар тўпланган. Қорақалпоқ халқ усталари томонидан яратилган заргарлик, ёғоч ўймакорлиги, каштадўзлик, тўқимачилик (айниқса, ўтов жиҳозлари) ва б. асарлар амалий санъат бўлимида жамланган. Қад. Хоразм санъати бўлими музейнинг археологик гуруҳлари томонидан қўлга киритилган топилмалар ҳисобига янада бойимоқда. Тасвирий санъат бўлими тўплами, айниқса, серқирра: тўпламни қорақалпоқ рассомлари (И.Савицкий, К,.Соипов, Ж. Қуттимуродов, Д.Тўраниёзов ва б.), Ўрта Осиё рассомлигининг кекса авлоди А.Волков, М.Қурзин, А.Ни-колаев (Усто Мўмин), Н.Карахан, Ў.Тансиқбоев ва б.нинг катта аҳамиятга эга асарлари ташкил этади. Шунингдек, 1920—30-й. ларда фаол ижод этган рус рассомлари А.Шевченко, Р.Фальк, В.Мухина, И.Грабарь асарлари билан бир қаторда ижоди деярли ўрганилмаган.

Р.Мазель, К.Редь-ко, А.Сафронов ва б.нинг асарлари ҳам қўйилган. музей экспонатлари монография (этюд, чизгидан тортиб то етук асарлар) тартибида тўплангани б-н ҳам қимматлидир. Яна музейнинг ўзига хослиги экспонатларнинг зич жойланиши, экспозицияларда тўпламни тўлақонли намойишига эришганидадир. Музей санъат асарларини тўплаш, тарғиб этиш, каталоглар чоп этиш, кўргазмалар ташкил қилиш билан шуғулланади. Музей қошида гиламчилик устахонаси ишлаб турибди; «Нукус музейининг дўстлари» клуби фаолият олиб боради, кўргаз-малар уюштиради. Музей Халқаро музейлар қўмитаси (ИКОМ) аъзоси.

Музей 1968—69 й.ларда Москвадаги Шарқ музейида Қорақалпоқ тўпла-мини илк бор намойиш этди. 1970 й.дан республика ва хорижий мамла-катлар (АҚШ, Франция, Германия, Италия, Япония, Россия ва б.)даги кўргазмаларда иштирок этади.

Ад.: Государственньш музей искусств Кара-калпакской АССР, М., 1976; Авангард, оста-новленньш на бегу, Л., 1989; Авангард XX века. Из собрания Государственного музея искусств Республики Каракалпакстана, Т., 2003.

Мариника Бабаназарова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.