Qoraqalpoğiston dehqonçilik instituti
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297-b. — ziyouz.com
Qoraqalpoğiston dehqonçilik instituti Q O R A Q A L P O Ğ I S T O N DEHQONÇILIK INSTITUTI, Ş.Musayev nomidagi Qoraqalpoğiston dehqonçilik ilmiy tadqiqot instituti — ilmiy muassasa. Özbekiston Qişloq xöjaligi ilmiy-i.ç. Markazi tarkibida. Çimboy ş.da joylaşgan. 1958 y.da Butunittifoq paxtaçilik i.t.inti (SoyuzNIXI)ning Çimboy zonal tajriba st-yasi (1928) bazasida taşkil etilgan. In-tda ğöza seleksiyasi va uruğçiligi (ğöza seleksiyasi va uruğçiligi, genetika va ğöza tolasi texnologiyasi lab. b-n), don ekinlari yetiştiriş texnologiyasi va uruğçiligi (moyli, yem-xaşak ekinlari uruğçiligi, agroekologiya va dehqonçilik, sugoriş va melioratsiya lab. b-n), ösimliklarni himoya qiliş bölimlari; Turtköl jan. filiali, biofabrika, ilmiy kutubxona bor (2005). I.t. ötkaziş va tajribalar qöyiş uçun in-t eksperimental bazasiga 250 ga yer ajratilgan. Tad-qiqotlarning asosiy yönalişlari: hozirgi Orol böyidagi ekstremal şaroitlarga mos keladigan, U-tip tola beradigan, qimmatli xöjalik belgilariga ega bölgan tezpişar, şör va qurğoqçilikka çidamli ğöza navlarini yara-tiş va joriy etiş; don, dukkakli, moyli va yem-xaşak ekinlari yetiştiriş texnologiyasini işlab çiqiş; xöjalik yuritişning yangi taşkiliy tuzilmalarida ösimliklarni kasallik va zararkunandalardan himoya qilişning uyğunlaşgan usulini takomillaştiriş, q.x.da qöllaniladigan kimyoviy preparatlarning ekologik-iqtisodiy va biologik samaradorli-gini örganiş va b. Keyingi yillarda in-tda ğöza, beda, sudan ötining bir neça istiqbolli navlari yaratildi. Çimboy-160, Çimboy-3000, Çimboy-4104 ğöza navlari, Qoraqalpoğiston (1, 2, 5) beda navlari r-nlaştirildi. Köp yillik ilmiy izlanişlar natijasida Qoraqalpoğiston şaroitlariga mos Çimboy-5 nok navi, Çimboy qandak örik navi, qovunning vitaminlarga boy Zamça, Qariqiz, Bişak navlari yaratildi, 30 mahalliy navi tiklandi. Almaşlab ekiş sxemalari, tunroqni işlaş usullari, öğitlaş sistemasi, kimyoviy va biologik himoya usullari böyiça ilmiy asoslangan tavsiyanomalar işlab çyqildi. In-t faoliyati y.R.Kurbonov, U.Toremuratov, Z.Toxta-bayev, I.Smeşov, D.Şamşetov, A.N. Tribunskiy, A.V.Bereznyakova, M.Azi-zov, B.Mambetnazarov, B.Yusupov, Ye.Toreniyazov va b. olimlarning nomlari bilan boğliq. In-t olimlari çet el- innovatsiyalari va grantlari böyiça ham tadqiqotlar olib boradilar. Çet el firmalari, AQŞ q.x. departamenti bilan ilmiy aloqalar yölga qöyilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Қ О Р А Қ А Л П О Ғ И С Т О Н ДЕҲҚОНЧИЛИК ИНСТИТУТИ, Ш.Мусаев номидаги Қорақалпоғистон деҳқончилик илмий тадқиқот институти — илмий муассаса. Ўзбекистон Қишлоқ хўжалиги илмий-и.ч. Маркази таркибида. Чимбой ш.да жойлашган. 1958 й.да Бутуниттифоқ пахтачилик и.т.инти (СоюзНИХИ)нинг Чимбой зонал тажриба ст-яси (1928) базасида ташкил этилган. Ин-тда ғўза селекцияси ва уруғчилиги (ғўза селекцияси ва уруғчилиги, генетика ва ғўза толаси технологияси лаб. б-н), дон экинлари етиштириш технологияси ва уруғчилиги (мойли, ем-хашак экинлари уруғчилиги, агроэкология ва деҳқончилик, сугориш ва мелиорация лаб. б-н), ўсимликларни ҳимоя қилиш бўлимлари; Турткўл жан. филиали, биофабрика, илмий кутубхона бор (2005). И.т. ўтказиш ва тажрибалар қўйиш учун ин-т экспериментал базасига 250 га ер ажратилган. Тад-қиқотларнинг асосий йўналишлари: ҳозирги Орол бўйидаги экстремал шароитларга мос келадиган, У-тип тола берадиган, қимматли хўжалик белгиларига эга бўлган тезпишар, шўр ва қурғоқчиликка чидамли ғўза навларини яра-тиш ва жорий этиш; дон, дуккакли, мойли ва ем-хашак экинлари етиштириш технологиясини ишлаб чиқиш; хўжалик юритишнинг янги ташкилий тузилмаларида ўсимликларни касаллик ва зараркунандалардан ҳимоя қилишнинг уйғунлашган усулини такомиллаштириш, қ.х.да қўлланиладиган кимёвий препаратларнинг экологик-иқтисодий ва биологик самарадорли-гини ўрганиш ва б. Кейинги йилларда ин-тда ғўза, беда, судан ўтининг бир неча истиқболли навлари яратилди. Чимбой-160, Чимбой-3000, Чимбой-4104 ғўза навлари, Қорақалпоғистон (1, 2, 5) беда навлари р-нлаштирилди. Кўп йиллик илмий изланишлар натижасида Қорақалпоғистон шароитларига мос Чимбой-5 нок нави, Чимбой қандак ўрик нави, қовуннинг витаминларга бой Замча, Қариқиз, Бишак навлари яратилди, 30 маҳаллий нави тикланди. Алмашлаб экиш схемалари, тунроқни ишлаш усуллари, ўғитлаш системаси, кимёвий ва биологик ҳимоя усуллари бўйича илмий асосланган тавсияномалар ишлаб чйқилди. Ин-т фаолияти й.Р.Курбонов, У.Торемуратов, З.Тохта-баев, И.Смешов, Д.Шамшетов, А.Н. Трибунский, А.В.Березнякова, М.Ази-зов, Б.Мамбетназаров, Б.Юсупов, Е.Торениязов ва б. олимларнинг номлари билан боғлиқ. Ин-т олимлари чет эл- инновациялари ва грантлари бўйича ҳам тадқиқотлар олиб борадилар. Чет эл фирмалари, АҚШ қ.х. департаменти билан илмий алоқалар йўлга қўйилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.