Qoraqarağay
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 300-b. — ziyouz.com
Qoraqarağay - qarağaydoşlarga mansub doim yaşil igna-bargli daraxtlar turkumi. 36 turi ma'lum. Yevrosiyoda 27, Şim. Amerikada 9 turi tarqalgan. Özbekistonda oddiy yokiyevrona Q.i va Şrenk Q.i turi ösadi. Oddiy yoki yevropa Q.ining böyi 15—20 (30— 50)m, piramidasimon. Pöstloği qizğiş-qönğir yoki kulrang. Ignabarglari 15—25 mm, ziç joylaşgan, ötkir uçli. kurtaklari tiğsimon, smolasiz. Novdalari qattiq, 5—7 yil davomida saqlanib turadi. Atohida ösgan daraxtlar 10— 15, örmonlarda esa 25—30 yoşidan gullaydi. Şamol yordamida çanglanadi. Qubbalari tuxu ms i mo n . Uruği okt.-noya-b.da pişib yetiladi. 250-800 y.gaça yaşaydi, sovuqqa çidamli. Yoğoçi oq, yengil, qattiq. 80— 120 y.dan keyin qirqib foydalaniş mumkin. Yoğoçi qurilişda, sellyulozaqoğoz sanoatida, mebel, musiqa asboblari, temir yöl şpallari tayyorlaşda işlatiladi. ötin sifatida foydalaniladi. ignabarglaridan efir moyi, S vitamini, pöstloğidan oşlovçi moddalar olinadi. Köproq kökalamzorlaştirmş va toğ ihotasi uçun ekiladi. Uruğidan va parxiş qilib hamda qalamçalaridan köpaytiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАҚАРАҒАЙ - қарағайдошларга мансуб доим яшил игна-баргли дарахтлар туркуми. 36 тури маълум. Евросиёда 27, Шим. Америкада 9 тури тарқалган. Ўзбекистонда оддий ёкиеврона Қ.и ва Шренк Қ.и тури ўсади. Оддий ёки европа Қ.ининг бўйи 15—20 (30— 50)м, пирамидасимон. Пўстлоғи қизғиш-қўнғир ёки кулранг. Игнабарглари 15—25 мм, зич жойлашган, ўткир учли. куртаклари тиғсимон, смоласиз. Новдалари қаттиқ, 5—7 йил давомида сақланиб туради. Атоҳида ўсган дарахтлар 10— 15, ўрмонларда эса 25—30 ёшидан гуллайди. Шамол ёрдамида чангланади. Қуббалари туху мс и мо н . Уруғи окт.-ноя-б.да пишиб етилади. 250-800 й.гача яшайди, совуққа чидамли. Ёғочи оқ, енгил, қаттиқ. 80— 120 й.дан кейин қирқиб фойдаланиш мумкин. Ёғочи қурилишда, целлюлозақоғоз саноатида, мебель, мусиқа асбоблари, темир йўл шпаллари тайёрлашда ишлатилади. ўтин сифатида фойдаланилади. игнабаргларидан эфир мойи, С витамини, пўстлоғидан ошловчи моддалар олинади. Кўпроқ кўкаламзорлаштирмш ва тоғ иҳотаси учун экилади. Уруғидан ва пархиш қилиб ҳамда қаламчаларидан кўпайтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.