Qoraqayin
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 280–281-b. — ziyouz.com
Qoraqayin QORAQAYIN, buk - qoraqayindoşlarga mansub bir uyli, barg tökuvçi daraxtlar turkumi. Şim. yarim şarda 10 turi ösadi. Yovropa va Şarq Q. turlari ekiladi. Böyi 50 m, dia-metri 2 m, tanasi kulrang, silliq pöstlokli. Issiqsevar, soyabardoş daraxt. Urta Osiyoda yovvoyi hodda uçramaydi. Barglari oddiy, tekis, köpinça çeti hoşiyali. Barglari yozilişi bilan gullaydi. Şamol vositasida çanglanadi. 20—40, ba'zi turlari 60 yoşidan mevaga kiradi. Mevasi yoğoçsimon pöst bilan ör&çgan uç qirrali yonğoqça. Toğlarda 2300 m balandliklarda ham ösadi. 40—100 yil tez ösadi, 350— 500 yilgaça yaşaydi. Yoğoçi pişiq, oğir va yaxşi silliqlanadi. Suv osti qurilişlarida, mebelsozlikda işlatiladi, musiqa asboblari, faner va b. tayyorlanadi, metil spirti olinadi. Mevasi tarkibida zaharli alkaloid-fagin bor. Yonğoqçalaridan ovqatbop va texnik moy olinadi. Özbekistonda manzarali daraxt sifatida ekiladi. Uruği va ildiz baçkisidan köpaytiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАҚАЙИН, бук - қорақайиндошларга мансуб бир уйли, барг тўкувчи дарахтлар туркуми. Шим. ярим шарда 10 тури ўсади. Ёвропа ва Шарқ Қ. турлари экилади. Бўйи 50 м, диа-метри 2 м, танаси кулранг, силлиқ пўстлокли. Иссиқсевар, соябардош дарахт. Урта Осиёда ёввойи ҳодда учрамайди. Барглари оддий, текис, кўпинча чети ҳошияли. Барглари ёзилиши билан гуллайди. Шамол воситасида чангланади. 20—40, баъзи турлари 60 ёшидан мевага киради. Меваси ёғочсимон пўст билан ўр&чган уч қиррали ёнғоқча. Тоғларда 2300 м баландликларда ҳам ўсади. 40—100 йил тез ўсади, 350— 500 йилгача яшайди. Ёғочи пишиқ, оғир ва яхши силлиқланади. Сув ости қурилишларида, мебелсозликда ишлатилади, мусиқа асбоблари, фанер ва б. тайёрланади, метил спирти олинади. Меваси таркибида заҳарли алкалоид-фагин бор. Ёнғоқчаларидан овқатбоп ва техник мой олинади. Ўзбекистонда манзарали дарахт сифатида экилади. Уруғи ва илдиз бачкисидан кўпайтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.