Qoraqum kanali
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 303–304-b. — ziyouz.com
Qoraqum kanali QORAQUM KANALI, Qoraqumdaryo — Turkmanistonning jan.-şarqidagi suğoriş kanali. Jahondagi yirik gidrotexnika majmualaridan biri. Hoz. uz. 1100 km. Suv ötka-ziş imkoniyati 502 m3/sek. Amudaryo suvini Turkmanistonning jan.dagi yerlar — Murğob, Tajan havzalari va Qopetdoğdan oqib tuşadigan va b. kiçik daryolarning kamsuv havzalariga çiqarib beradi. Amudaryoning çap qirğoğidan, hoz. Otamurot ş.ning yuqori-roğidan boşlanadi. Turkmanistonning jan. qismini kesib ötadi. Sutoriş mayd. 500 ming ga dan ortiq, 5 ming ga yaylovga suv beradi. Q.k. özi oqar, kengligi 200 m gaça, çuq. 7,5 m gaça, boş qismida 465 km.ida kemalar qatnaydi, baliqçilik rivojlangan. Kanalning Amudaryodan Murğobgaça bölgan 400 km li 1-navbati 1954— 59 y.lar qurilgan. 100 ming ga q.x.ga yaroqli yerlarni suğoradi. Murğobdan Tajangaça bölgan 140 km li 2-navbati 1960 y.da qurilgan, suv sarfi 200 m3/ sek. Kanalning 2-navbati işga tuşirilişi natijasida Tajan vohasida 70 ming ga ga yaqin yangi yer özlaştirildi, ilgari suğorib kelingan 30 ming ga yerda suğoriş işlari yaxşilandi. Tajandan Göktepagaça 300 km uzunlikdagi 3-navbati 1961—69 y.larda qurilgan, bu esa 100 ming ga yerni suğoriş imkoniyatini beradi. 1971 y.dan 4-navbati qurilişi boşlandi. Qurilgan qismi 1100 km, 2003 y.ga qadar Barekat ş.gaça yetkazildi. Q.k.da 4 suv ombori, jumladan, Hovuzxon va Kopetdoğ suv omborlari qurildi. Q.k. töla qurilib bitkazilgandan söng uning uz. 1435 km, suv ötkaziş imkoniyati 1000 m3/sek.ga yetadi. Turkmanboşi şahar atrofi sanoat r-nlari suv bilan ta'minlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАҚУМ КАНАЛИ, Қорақумдарё — Туркманистоннинг жан.-шарқидаги суғориш канали. Жаҳондаги йирик гидротехника мажмуаларидан бири. Ҳоз. уз. 1100 км. Сув ўтка-зиш имконияти 502 м3/сек. Амударё сувини Туркманистоннинг жан.даги ерлар — Мурғоб, Тажан ҳавзалари ва Қопетдоғдан оқиб тушадиган ва б. кичик дарёларнинг камсув ҳавзаларига чиқариб беради. Амударёнинг чап қирғоғидан, ҳоз. Отамурот ш.нинг юқори-роғидан бошланади. Туркманистоннинг жан. қисмини кесиб ўтади. Суториш майд. 500 минг га дан ортиқ, 5 минг га яйловга сув беради. Қ.к. ўзи оқар, кенглиги 200 м гача, чуқ. 7,5 м гача, бош қисмида 465 км.ида кемалар қатнайди, балиқчилик ривожланган. Каналнинг Амударёдан Мурғобгача бўлган 400 км ли 1-навбати 1954— 59 й.лар қурилган. 100 минг га қ.х.га яроқли ерларни суғоради. Мурғобдан Тажангача бўлган 140 км ли 2-навбати 1960 й.да қурилган, сув сарфи 200 м3/ сек. Каналнинг 2-навбати ишга туширилиши натижасида Тажан воҳасида 70 минг га га яқин янги ер ўзлаштирилди, илгари суғориб келинган 30 минг га ерда суғориш ишлари яхшиланди. Тажандан Гўктепагача 300 км узунликдаги 3-навбати 1961—69 й.ларда қурилган, бу эса 100 минг га ерни суғориш имкониятини беради. 1971 й.дан 4-навбати қурилиши бошланди. Қурилган қисми 1100 км, 2003 й.га қадар Барекат ш.гача етказилди. Қ.к.да 4 сув омбори, жумладан, Ҳовузхон ва Копетдоғ сув омборлари қурилди. Қ.к. тўла қурилиб битказилгандан сўнг унинг уз. 1435 км, сув ўтказиш имконияти 1000 м3/сек.га етади. Туркманбоши шаҳар атрофи саноат р-нлари сув билан таъминланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.