Qoratanlilar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 266-b. — ziyouz.com
Qoratanlilar - qönğizlar oilasi. Uz. 2—50 mm, tanasi qöpinça qora, ba'zan metall ran-gida tovlanuvçan yoki alvon rang doğli böladi. Orqa qanotlari, odatda, bölmaydi; ustqanoti qöşilib ösgan. Köpçilik turlari ötkir hidli suyuqlik çiqaradi. Qurtlari (soxta simqurtlar) tanasi çöziq, silindrsimon, qattiq, köpinça qorni ustida tikanlari böladi; qirsildoq qönğizlar qurtlari simqurtlarga öxşaydi. 15000 dan ortiq turi bor; keng tarqalgan, ayniqsa, qurğoqçilik min-taqalarida köp uçraydi. Özbekiston faunasida 300 ga yaqin turi ma'lum. Q. va ularning qurtlari, odatda, ösimlik qoldiqlari, ayrim turlari yaşil ösimliklar töqimasi bilan oziqlanadi. Bir qança turlari oziq-ovqat zaxiralariga ziyon yetkazadi.
Q. örmonda yaşab, çiriyotgan yoğoç va daraxt zamburuğlari bilan oziqlanadigan hamda tuproq bilan boğliq bölgan çöl-daşt kserofil ekologik guruhlarga ajratiladi. Q.ning har xil ekinlar, poliz ösimliklari, ba'zan daraxtlarni zararlaydigan turlari ham bor. Mas, örmon Q.i (uz. 15—19 mm) daraxtlar çirindisi bilan oziklanadi; qum sustkaşi (uz. 7—10 mm) dala ekinlariga, un qönğizi don mahsu-lotlariga ziyon yetkazadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАТАНЛИЛАР - қўнғизлар оиласи. Уз. 2—50 мм, танаси қўпинча қора, баъзан металл ран-гида товланувчан ёки алвон ранг доғли бўлади. Орқа қанотлари, одатда, бўлмайди; устқаноти қўшилиб ўсган. Кўпчилик турлари ўткир ҳидли суюқлик чиқаради. Қуртлари (сохта симқуртлар) танаси чўзиқ, цилиндрсимон, қаттиқ, кўпинча қорни устида тиканлари бўлади; қирсилдоқ қўнғизлар қуртлари симқуртларга ўхшайди. 15000 дан ортиқ тури бор; кенг тарқалган, айниқса, қурғоқчилик мин-тақаларида кўп учрайди. Ўзбекистон фаунасида 300 га яқин тури маълум. Қ. ва уларнинг қуртлари, одатда, ўсимлик қолдиқлари, айрим турлари яшил ўсимликлар тўқимаси билан озиқланади. Бир қанча турлари озиқ-овқат захираларига зиён етказади.
Қ. ўрмонда яшаб, чириётган ёғоч ва дарахт замбуруғлари билан озиқланадиган ҳамда тупроқ билан боғлиқ бўлган чўл-дашт ксерофил экологик гуруҳларга ажратилади. Қ.нинг ҳар хил экинлар, полиз ўсимликлари, баъзан дарахтларни зарарлайдиган турлари ҳам бор. Мас, ўрмон Қ.и (уз. 15—19 мм) дарахтлар чириндиси билан озикланади; қум сусткаши (уз. 7—10 мм) дала экинларига, ун қўнғизи дон маҳсу-лотларига зиён етказади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.