Qoraterak
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 268-b. — ziyouz.com
Qoraterak — toldoşlarga mansub daraxt. Rossiyaning Yevropa qismi, Sibir va Örta Osiyoda köp tarqalgan. Ikki uyli ösimlik. Böyi 25 m gaça, diametri 4 m ga yetadi. Tanasi yöğon, kulrang pöstloq bilan qoplangan. Bargi uçburçak, mayda arrasimon qirrali, uzun bandli, navbatlaşib joylaşgan. Barg çiqarişdan oldin gullaydi. Gullari mayda, bir jinsli, kuçala töpgulga yiğilgan. Mevasi köp uruğli, pişganda 2—4 pallaga bölinadigan kösakça. Özbekistonning deyarli hamma viloyatlarida manzarali daraxt sifatida östiriladi. Toşkent viloyatining Ohangaron tumanida yovvoyi holda uçraydi. Q.ning barg kurtagi tarkibida efir moyi, smola. organik kislotalar, glikozidlar, oş-lovçi va böyoq moddaaar bor. Xalq tabobatida Q.ning barg kurtagidan tayyorlangan damlama haroratni pasaytiruvçi, yurak faoliyatini yaxşilovçi vosita sifatida işlatiladi. Uruti, qalamçasi va ildiz baçkilaridan köpaytiriladi. Daraxtzorlar va daryo böylarida örmonlar barpo qilişda foydalaniladi. Yoğoçi yumşoq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАТЕРАК — толдошларга мансуб дарахт. Россиянинг Европа қисми, Сибирь ва Ўрта Осиёда кўп тарқалган. Икки уйли ўсимлик. Бўйи 25 м гача, диаметри 4 м га етади. Танаси йўғон, кулранг пўстлоқ билан қопланган. Барги учбурчак, майда аррасимон қиррали, узун бандли, навбатлашиб жойлашган. Барг чиқаришдан олдин гуллайди. Гуллари майда, бир жинсли, кучала тўпгулга йиғилган. Меваси кўп уруғли, пишганда 2—4 паллага бўлинадиган кўсакча. Ўзбекистоннинг деярли ҳамма вилоятларида манзарали дарахт сифатида ўстирилади. Тошкент вилоятининг Оҳангарон туманида ёввойи ҳолда учрайди. Қ.нинг барг куртаги таркибида эфир мойи, смола. органик кислоталар, гликозидлар, ош-ловчи ва бўёқ моддааар бор. Халқ табобатида Қ.нинг барг куртагидан тайёрланган дамлама ҳароратни пасайтирувчи, юрак фаолиятини яхшиловчи восита сифатида ишлатилади. Урути, қаламчаси ва илдиз бачкиларидан кўпайтирилади. Дарахтзорлар ва дарё бўйларида ўрмонлар барпо қилишда фойдаланилади. Ёғочи юмшоқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.