Qoraxitoylar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 272-b. — ziyouz.com
Qoraxitoylar - kidanlar davlati tor-mor etilgaç (1125), Urta Osiyoga kelgan kidanlar va ulardan ilgariroq bu yerga köçib kelgan kidanlarga (16 ming oila) örta asr muarrixlari tomonidan berilgan nom. 12-a. örtasi — 13- a. boşlarida 18 yoşga tölgan barça Q. Qoraxitoylar davlatini tuzgan kidanlarning Yelyuy uruğidan çiqqan gurxonlarning qöşinida harbiy xizmatni ötaşgan. Q.ning asosiy qismi Talas va Çu daryolari vodiysida çorvaçilik bilan maşğul bölganlar. Q.da patriarxal-uruğçilik tuzumi qoldiqlari bilan uyğunlaşib ketgan mulkçilik munosabatlari ustuvor bölgan, biroq ayollar katta huquqqa ega edilar. q. buddaviylar bölsa-da, osmon, yer va ajdodlar ruhiga qurbonlik qilişgan. Çingizxoyuşt maslahatçisi Yelyuy çuqay Q. orasida bölganida ularning yuksak adabiy fazilatlarga ega dosto-nini yozib olgan. Keyinçalik q. qöşni turkiy xalqlar tarkibiga singib ketişgan. Qirğiz, qozoq va qoraqalpoqlar tarkibida Q. qabila-uruğ nomi uçraydi. Q. moddiy madaniyati obidalari tadqiq etilmagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАХИТОЙЛАР - киданлар давлати тор-мор этилгач (1125), Урта Осиёга келган киданлар ва улардан илгарироқ бу ерга кўчиб келган киданларга (16 минг оила) ўрта аср муаррихлари томонидан берилган ном. 12-а. ўртаси — 13- а. бошларида 18 ёшга тўлган барча Қ. Қорахитойлар давлатини тузган киданларнинг Елюй уруғидан чиққан гурхонларнинг қўшинида ҳарбий хизматни ўташган. Қ.нинг асосий қисми Талас ва Чу дарёлари водийсида чорвачилик билан машғул бўлганлар. Қ.да патриархал-уруғчилик тузуми қолдиқлари билан уйғунлашиб кетган мулкчилик муносабатлари устувор бўлган, бироқ аёллар катта ҳуқуққа эга эдилар. қ. буддавийлар бўлса-да, осмон, ер ва аждодлар руҳига қурбонлик қилишган. Чингизхоюшт маслаҳатчиси Елюй чуқай Қ. орасида бўлганида уларнинг юксак адабий фазилатларга эга досто-нини ёзиб олган. Кейинчалик қ. қўшни туркий халқлар таркибига сингиб кетишган. Қирғиз, қозоқ ва қорақалпоқлар таркибида Қ. қабила-уруғ номи учрайди. Қ. моддий маданияти обидалари тадқиқ этилмаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.