Qörğontepa tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 442–443-b. — ziyouz.com

Qörğontepa tumani — Andijon viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent. da taşkil etilgan. Şim.-ğarbda Jalolquduq, jan.-ğarbda Xöjaobod tumanlari, şarq, jan.-şarq va şim. da Qi-rğiziston bilan çegaradoş. Mayd. 0,48 ming km2 ga yaqin. Aholisi 160,4 ming kişi (2005). Tumanda 2 şahar (Qörğontepa, Qorasuv), 5 qişloq fuqarolari yiğini (Dardoq, Savay, Sultonobod, Çimyon, Qörğontepa) bor. Markazi — Qörğontepa ş.

Tabiati. Q.t. Andijon viloyatining şim.-şarqida, Farğona va Olay tizmalarining etak qismida joylaşgan. Yer yuzasi şarqdan (bal. 1000 m gaça) ğarbga (500 m gaça) pasayib boruvçi toğ oldi qiya tekisligidan va Toşohur, Suzoq adirlaridan iborat. Iqlimi kontinental; yozi issiq, qişi nisbatan sovuq. Örtaça t-ra yanv. da —2° dan —3° gaça, iyulda 26—26,5°. Eng past t-raqişda —24°, eng yuqori t-ra yozda 41°. Yiliga 250—400 mm yoğin tuşadi, asosiy qismi qiş va bahor oylarida yoğadi. Vegetatsiya davri 220 kun. Tuman hududidan Qoradaryo va uning tarmoqlari Şahrixonsoy va Qorağunon ariği, jan. çegarasidan Savay kanali oqib ötadi. Tuproqlari ötloqi, ötloqi böz tuproqlar. Yovvoyi ösimliklardan şöra va b., asosan, adirlarda va haydalmagan yerlarda ösadi. Yovvoyi hayvonlardan adirlarda böri, tulki, jayra, şuningdek, turli xil sudraluvçilar, kemiruvçilar, quşlar, suvlarida baliqlar bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, qirğiz, tojik, rus, tatar, qozoqva b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 334 kişi. Şahar aholisi 57,5 ming kişi, qişloq aholisi 102,9 ming kişi (2005).

Xöjaligi. Tumanda paxta tozalaş, ğişt z-dlari, don mahsulotlari, «SAMO» aksiyadorlik jamiyati, «An-Nur» mas'uliyati çeklangan jamiyat, non k-ti, mahalliy sanoat gazlama, attorlik buyumlari, tikuvçilik, paypoq töqiş f-kalari, töqimaçilik korxonalari, avtokorxona, MTP, quriliş taşkilotlari, dehqon bozori, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari bor. Kiçik va örta biznes korxonalari, mikrofirmalar, «El-jihoz» qöşma korxonasi faoliyat körsatadi.

Q.x.ning yetakçi tarmoqlari — paxtaçilik va ğallaçilik. Sabzavot, poliz ekinlari, kartoşka yetiştiriş, tokçilik va boğdorçilik ham rivojlangan. 12 jamoa va şirkat xöjaliklari, 282 dehqon va fermer xöjaliklari işlab turibdi. Tumandagi ekin maydonlariga paxta, ğalla, kartoşka ekiladi. Piçanzor va yaylovlar, mevazor va tokzorlar bor. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 42 mingdan ziyod qoramol (şu jumladan 19,9 mingdan ortiq sigir), 55,8 mingga yaqin qöy va eçki, 142,2 mingga yaqin parranda, 975 yilqi boqiladi.

Tumanda 55 umumiy ta'lim maktabi (36,5 ming öquvçi), bolalar musiqa va sport maktablari, 4 kasb-hunar kolleji (2432 talaba), mehribonlik uyi faoliyat körsatadi. Tuman markaziy kutubxonasi va uning 36 ta tarmoği (371,1 mingdan ziyod asar), ölkaşunoslik muzeyi, klub muassasalari, madaniyat uylari, 2 madaniyat va istirohat boği, Xotira maydoni mavjud. Stadion, sport majmuasi va b. sport inşootlari bor. 6 kasalxona (şu jumladan, tuman markaziy kasalxonasi), poli-klinika, tuğruqxona, dorixonalar, 7 qişloq vraçlik punkti, 13 feld-şerakuşerlik punkti, 5 xususiy tibbiy muassasa aholiga xizmat körsatadi. Tuman hududidan t.y. ötgan.

Tuman markazidan Toşkent, Andijon va b. şaharlarga avtobus va marşrutli taksilar qatnaydi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚЎРҒОНТЕПА ТУМАНИ — Андижон вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент. да ташкил этилган. Шим.-ғарбда Жалолқудуқ, жан.-ғарбда Хўжаобод туманлари, шарқ, жан.-шарқ ва шим. да Қи-рғизистон билан чегарадош. Майд. 0,48 минг км2 га яқин. Аҳолиси 160,4 минг киши (2005). Туманда 2 шаҳар (Қўрғонтепа, Қорасув), 5 қишлоқ фуқаролари йиғини (Дардоқ, Савай, Султонобод, Чимён, Қўрғонтепа) бор. Маркази — Қўрғонтепа ш.

Табиати. Қ.т. Андижон вилоятининг шим.-шарқида, Фарғона ва Олай тизмаларининг этак қисмида жойлашган. Ер юзаси шарқдан (бал. 1000 м гача) ғарбга (500 м гача) пасайиб борувчи тоғ олди қия текислигидан ва Тошоҳур, Сузоқ адирларидан иборат. Иқлими континентал; ёзи иссиқ, қиши нисбатан совуқ. Ўртача т-ра янв. да —2° дан —3° гача, июлда 26—26,5°. Энг паст т-рақишда —24°, энг юқори т-ра ёзда 41°. Йилига 250—400 мм ёғин тушади, асосий қисми қиш ва баҳор ойларида ёғади. Вегетация даври 220 кун. Туман ҳудудидан Қорадарё ва унинг тармоқлари Шаҳрихонсой ва Қорағунон ариғи, жан. чегарасидан Савай канали оқиб ўтади. Тупроқлари ўтлоқи, ўтлоқи бўз тупроқлар. Ёввойи ўсимликлардан шўра ва б., асосан, адирларда ва ҳайдалмаган ерларда ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан адирларда бўри, тулки, жайра, шунингдек, турли хил судралувчилар, кемирувчилар, қушлар, сувларида балиқлар бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, қирғиз, тожик, рус, татар, қозоқва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 334 киши. Шаҳар аҳолиси 57,5 минг киши, қишлоқ аҳолиси 102,9 минг киши (2005).

Хўжалиги. Туманда пахта тозалаш, ғишт з-длари, дон маҳсулотлари, «САМО» акциядорлик жамияти, «Ан-Нур» масъулияти чекланган жамият, нон к-ти, маҳаллий саноат газлама, атторлик буюмлари, тикувчилик, пайпоқ тўқиш ф-калари, тўқимачилик корхоналари, автокорхона, МТП, қурилиш ташкилотлари, деҳқон бозори, савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари бор. Кичик ва ўрта бизнес корхоналари, микрофирмалар, «Эл-жиҳоз» қўшма корхонаси фаолият кўрсатади.

Қ.х.нинг етакчи тармоқлари — пахтачилик ва ғаллачилик. Сабзавот, полиз экинлари, картошка етиштириш, токчилик ва боғдорчилик ҳам ривожланган. 12 жамоа ва ширкат хўжаликлари, 282 деҳқон ва фермер хўжаликлари ишлаб турибди. Тумандаги экин майдонларига пахта, ғалла, картошка экилади. Пичанзор ва яйловлар, мевазор ва токзорлар бор. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 42 мингдан зиёд қорамол (шу жумладан 19,9 мингдан ортиқ сигир), 55,8 мингга яқин қўй ва эчки, 142,2 мингга яқин парранда, 975 йилқи боқилади.

Туманда 55 умумий таълим мактаби (36,5 минг ўқувчи), болалар мусиқа ва спорт мактаблари, 4 касб-ҳунар коллежи (2432 талаба), меҳрибонлик уйи фаолият кўрсатади. Туман марказий кутубхонаси ва унинг 36 та тармоғи (371,1 мингдан зиёд асар), ўлкашунослик музейи, клуб муассасалари, маданият уйлари, 2 маданият ва истироҳат боғи, Хотира майдони мавжуд. Стадион, спорт мажмуаси ва б. спорт иншоотлари бор. 6 касалхона (шу жумладан, туман марказий касалхонаси), поли-клиника, туғруқхона, дорихоналар, 7 қишлоқ врачлик пункти, 13 фельд-шеракушерлик пункти, 5 хусусий тиббий муассаса аҳолига хизмат кўрсатади. Туман ҳудудидан т.й. ўтган.

Туман марказидан Тошкент, Андижон ва б. шаҳарларга автобус ва маршрутли таксилар қатнайди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.