Qörğoşin qotişmalari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 445–446-b. — ziyouz.com
Qörğoşin qotişmalari - qörğoşin (R) asosidagi qotişmalar. Kam va köp legirlangan guruhlari bor. 1-guruhga korroziyaga çidamliligi va sirpanuvçanligini oşiradigan qöşilmalar (temir Ğe, mis Si, surma S, qalay 8i, kadmiy Ss1 yoki kalsiy Sa) kam qöşilgan Q.q. kiradi; 2-guruhga qörğoşinning mustahkamligi, qattiqligi va antifriksion xossalarini oşiradigan hamda uning eriş trasini pasaytiradigan elementlar köp qöşilgan Q.q. kiradi. Köpgina Q.q. (tarkibida litiy 1l, natriy N8, magniy M§, kaliy K yoki natriy № lar 0,1% dan ortiq bölgan Q.q. dan taşqa-ri) qörğoşin singari, atmosferada, suvda, ba'zi anorganik kislotalar eritmalarida korroziyaga çidamliligi yuqori. Kam legirlangan Q.q. tarkibida kremniy (81) tuzlari, karbonat va sulfat kislotalari bölgan tuproq ta'siriga juda turğun böladi.
Kalsiy (Sa) va tellur (Te) bilan legirlanganda qörğoşin plastik deformatsiyaga çidamli böladi. Boşqa elementlar bilan legirlangan R rekristallaniş trasinining pastligi tufayli xona trasida prokatlaş, çöziş, presslaş va b. işlov beriş jarayonlarida çidamliligi kamayadi. Qöşilmalar Rning yoyiluvçanlik çegarasini, kislotaga çidamliligini birmunça oşiradi.
Tellur (0,03-0,06%), mis (0,04- 0,08%), surma (0,5—2,0%), qöşilgan Q. q. listlar, trubalar, yarimfabri-katlar, vannalarni pardozlaş va b. uçun, kalsiy (0,03—0,07%), tellur (0,04-0,06%), surma (0,4-0,8%), qalay (1,0—2,0%) bilan legirlangan Q.q. past voltli qobiqlar, kuç kabellari uçun; (0,5—1,%) rux (2p) yoki qalay (Zp) bilan legirlangan Q.q. temir-uglerodli qotişmalarni korroziyadan saqlaş va podşipnik vkladişlariga quyiş uçuğg işlatiladi. Bulardan taşqari, Q.q. kavşarlaşda, poligrafiya sanoatida, pitra va öqlar tayyorlaşda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎРҒОШИН ҚОТИШМАЛАРИ - қўрғошин (РЬ) асосидаги қотишмалар. Кам ва кўп легирланган гуруҳлари бор. 1-гуруҳга коррозияга чидамлилиги ва сирпанувчанлигини оширадиган қўшилмалар (темир Ғе, мис Си, сурма СЬ, қалай 8и, кадмий Сс1 ёки кальций Са) кам қўшилган Қ.қ. киради; 2-гуруҳга қўрғошиннинг мустаҳкамлиги, қаттиқлиги ва антифрикцион хоссаларини оширадиган ҳамда унинг эриш трасини пасайтирадиган элементлар кўп қўшилган Қ.қ. киради. Кўпгина Қ.қ. (таркибида литий 1л, натрий N8, магний М§, калий К ёки натрий № лар 0,1% дан ортиқ бўлган Қ.қ. дан ташқа-ри) қўрғошин сингари, атмосферада, сувда, баъзи анорганик кислоталар эритмаларида коррозияга чидамлилиги юқори. Кам легирланган Қ.қ. таркибида кремний (81) тузлари, карбонат ва сульфат кислоталари бўлган тупроқ таъсирига жуда турғун бўлади.
Кальций (Са) ва теллур (Те) билан легирланганда қўрғошин пластик деформацияга чидамли бўлади. Бошқа элементлар билан легирланган РЬ рекристалланиш трасинининг пастлиги туфайли хона трасида прокатлаш, чўзиш, пресслаш ва б. ишлов бериш жараёнларида чидамлилиги камаяди. Қўшилмалар РЬнинг ёйилувчанлик чегарасини, кислотага чидамлилигини бирмунча оширади.
Теллур (0,03-0,06%), мис (0,04- 0,08%), сурма (0,5—2,0%), қўшилган Қ. қ. листлар, трубалар, яримфабри-катлар, ванналарни пардозлаш ва б. учун, кальций (0,03—0,07%), теллур (0,04-0,06%), сурма (0,4-0,8%), қалай (1,0—2,0%) билан легирланган Қ.қ. паст вольтли қобиқлар, куч кабеллари учун; (0,5—1,%) рух (2п) ёки қалай (Зп) билан легирланган Қ.қ. темир-углеродли қотишмаларни коррозиядан сақлаш ва подшипник вкладишларига қуйиш учуғг ишлатилади. Булардан ташқари, Қ.қ. кавшарлашда, полиграфия саноатида, питра ва ўқлар тайёрлашда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.