Qorovul
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 314-b. — ziyouz.com
Qorovul — 1) harbiy harakatlar çoğida qöşinning asosiy qismlaridan ança masofada oldinda borib, yovning xatti-harakatidan xabardor bölib turuvçi, zarur paytlarda «til» tutib keltiruvçi maxsus suvoriy soqçi guruh (avanpost). Bunday ayğoqçi harbiy bölinma Turk xoqonligi çerigida yelma istilohi bilan ifodalangan va uning vazifasiga duşman qarorgohini aniqtaş. uning harbiy kuçlari tarkibi va miqdori haqida ma'lumot töplaş kirtan. Qoraxoniylar laşkarida ayğoqçi guruh tutğaq termini bilan atalgan. Saljuqiylar, Çingiziylar, Temuriylar, Şayboniylar va uç xonliklarda soqçi guruh tuşunçasi Q. atamasi yordamida angla-şilgan: Örta Osiyo xonliklarida qorovullik xizmatini bajaruvçi harbiy qismlarning boşliği — qorovulbegi deb atalgan. 2) Buxoro xonligida biror bir ayğoqçi yoki talonçining mamlakat yoki laşkarga qöşilib kirmasligi uçun yöllarni muhofazalovçi askariy guruh; 3) biror obyektni qöriqlovçi şaxs; 4) zamonaviy armiyalarning aksariyatida muhim harbiy obyektlarni qöriqtaş va muhofaza qiliş uçun tayinlangai qurolli bölinma (qorovullik xizmati). Q., odatda, bir sutkalik qorovullik xizmatini ötaş uçun mas'ul hisoblanadi.
Q. qism va qöşilmalarning jangovar bayroği, texnika, yonilği, öq-dori. portlovçi moddalar, asbob-an-jom, oziq-ovqat omborlari hamda ga-uptvaxtadagi bandilarni qöriqtayli. Q. tarkibida Qorovul boşliği (zo-bit yoki serjant), post va smenalar soniga qarab Q.lar zarur topilganda — Qorovul boşliğining yordamçisi va Q.larni postlarga taqsimlovçi tay-inlanadi. Q.ning şaxsiy tarkibi Q. formasini kiygan va jangovar holatga tayyor holda qurollangan bölişi şart.
Xarbiy garnizonga davlat rahbari. Oliy boş qömondon, Mudofaa vaziri taşrif buyurişi munosabati bilan faxriy Q. belgilanadi. Aksariyat tantanali yiğilippa olib çiqilgan bayroq yonida, muhim yodgorliklarning oçilişida, xorijiy lavlatlar oliy darajadagi vakillarini kutib oliş va kuzatişda. davlat arboblari va harbiy xizmatçilarni dafn etiş marosimlarida faxrii Q. saf tortadi.
Manba: Boburnoma T.. 1989: Nizomiddin Şoşiy. Zafarnoma. T.. 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРОВУЛ — 1) ҳарбий ҳаракатлар чоғида қўшиннинг асосий қисмларидан анча масофада олдинда бориб, ёвнинг хатти-ҳаракатидан хабардор бўлиб турувчи, зарур пайтларда «тил» тутиб келтирувчи махсус суворий соқчи гуруҳ (аванпост). Бундай айғоқчи ҳарбий бўлинма Турк хоқонлиги черигида елма истилоҳи билан ифодаланган ва унинг вазифасига душман қароргоҳини аниқташ. унинг ҳарбий кучлари таркиби ва миқдори ҳақида маълумот тўплаш киртан. Қорахонийлар лашкарида айғоқчи гуруҳ тутғақ термини билан аталган. Салжуқийлар, Чингизийлар, Темурийлар, Шайбонийлар ва уч хонликларда соқчи гуруҳ тушунчаси Қ. атамаси ёрдамида англа-шилган: Ўрта Осиё хонликларида қоровуллик хизматини бажарувчи ҳарбий қисмларнинг бошлиғи — қоровулбеги деб аталган. 2) Бухоро хонлигида бирор бир айғоқчи ёки талончининг мамлакат ёки лашкарга қўшилиб кирмаслиги учун йўлларни муҳофазаловчи аскарий гуруҳ; 3) бирор объектни қўриқловчи шахс; 4) замонавий армияларнинг аксариятида муҳим ҳарбий объектларни қўриқташ ва муҳофаза қилиш учун тайинлангаи қуролли бўлинма (қоровуллик хизмати). Қ., одатда, бир суткалик қоровуллик хизматини ўташ учун масъул ҳисобланади.
Қ. қисм ва қўшилмаларнинг жанговар байроғи, техника, ёнилғи, ўқ-дори. портловчи моддалар, асбоб-ан-жом, озиқ-овқат омборлари ҳамда га-уптвахтадаги бандиларни қўриқтайли. Қ. таркибида Қоровул бошлиғи (зо-бит ёки сержант), пост ва сменалар сонига қараб Қ.лар зарур топилганда — Қоровул бошлиғининг ёрдамчиси ва Қ.ларни постларга тақсимловчи тай-инланади. Қ.нинг шахсий таркиби Қ. формасини кийган ва жанговар ҳолатга тайёр ҳолда қуролланган бўлиши шарт.
Харбий гарнизонга давлат раҳбари. Олий бош қўмондон, Мудофаа вазири ташриф буюриши муносабати билан фахрий Қ. белгиланади. Аксарият тантанали йиғилиппа олиб чиқилган байроқ ёнида, муҳим ёдгорликларнинг очилишида, хорижий лавлатлар олий даражадаги вакилларини кутиб олиш ва кузатишда. давлат арбоблари ва ҳарбий хизматчиларни дафн этиш маросимларида фахрии Қ. саф тортади.
Манба: Бобурнома Т.. 1989: Низомиддин Шоший. Зафарнома. Т.. 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.