Qorovulbozor tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 315–316-b. — ziyouz.com

Qorovulbozor tumani — Buxoro viloyatidagi tuman. 1993 y. 12 yanvarda taşkil etilgan. Jan.dan Qaşqadaryo viloyatining Muborak tumani, ğarbdan Olot, şim.dan Buxoro tumani, şarqdan Navoiy viloyatining Qiziltepa tumani bilan çegaradoş. T.y. stansiyasi. Mayd. 2,2 ming km2. Aholisi 13,9 ming kişi (2005). Tumanda 1 şahar (Qorovulbozor), 3 qişloq fuqarolari yiğini (Bözaçi, Jarqoq, Navbahor) bor. Tuman markazi — Qorovulbozor ş.

Tabiati. Q.t. relyefi, asosan, tekislik bölib, adir, qir va qumli çöl, barxanlar, taqir, şörxoklardan iborat. Tuproqlari ötloqi böz, qumoq böz, çöl qumli, sur-qönğir, taqir böz tuproqlar. Jan.da şörxoklar katta maydonni egallaydi. Jarqoq, Saritoş, Setalantepa platolari hududida oç böz tuproqlar tarqalgan. Yer osti sizot suvlari yer yuzasiga ança yaqin. Q.t. hududida taşlama suvlardan Devxona, Xadiça köllari hosil bölgan. Tumandagi Saritoş, Jarqoq, Setalantepa kabi tektonik kiçik burmalarda gaz va neft zaxiralari, quriliş materiallari (gips, ohaktoş va b.) bor. Iqlimi subtropik belgilarga xos çöl ikdimi. Yanv. ning örtaça t-rasi 0,2°, eng past t-ra —22, —24°. Iyulning örtaça t-rasi 29,3°. eng yuqori t-ra 45, 46°. Vegetatsiya davri 208 kun. Yillik yoğin 150—155 mm. Yovvoyi ösimliklardan boyaliç, isiriq, kovrak, yantoq, şuvoq, singren, saksovul, qandim, rang, qönğirboş, yaltirboş va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan taroq barmoqli köşoyoq, qar-soq tulki, ingiçka barmoqli yumron-qoziq, tolay quyon, böri, daşt toş-baqasi, malla yumronqoziq, suğur, sassiqközan, qumsiçqon, qum böğma iloni, çarx ilon, çöl muşugi; quşlardan tuvaloq, qorabovur, olabovur, qirğovullar va b. bor. Tumandagi xöjaliklar yerlari Amu — Buxoro maşina kanalidan suv oladigan Döstlik va Qorovulbozor magistral kanallaridan suğoriladi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, qozoq, rus, turkman, tatar, ozarbayjon, arman, belorus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 6,3 kişi. şahar aholisi 9,5 ming kişi, qişloq aholisi 4,4 ming kişi (2005).

Xöjaligi. Tuman sanoatining rivojlanişi Setalantepa, Saritoş, Örtabuloq, Kökdumaloq kabi gaz va neft konlarining oçilişi bilan boğliq. Tumanda Buxoro neftni qayta işlaş z-di, texnik jihozlarni yiğiş va butlaş boşqarmasi, 2 avtokorxona, quriliş korxonalari, bir qança aksiyadorlik jamiyatlari, MTP, neft quyiş tarmoği, dehqon bozori, novvoyxonalar bor. 7 şirkat, 2 ijara xöjaligi, 44 fermer xöjaligi faoliyat körsatadi. 6,4 ming gektarda «Qorovulbozor» örmon xöjaligi mavjud. Bu yerda 20 xilga yaqin mevali, manazarali va yoğoçbop daraxtlar östiriladi. Tumanda jami 14,3 ming ga yer suğoriladi, şu jumladan, 6 ming ga yerga paxta, 6,5 ming ga yerga don, şuningdek, sabzavot, poliz ekinlari ekiladi. 10 ga yer boğlar bilan band. Tumandagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 4,2 ming qoramol (şu jumladan, 1,4 ming sigir), 6,8 ming qöy va eçki, 7,2 ming parranda boqiladi. Qoraköl terisi tayyorlanadi.

7 umumiy ta'lim maktabi (3,2 ming öquvçi), bolalar musiqa, sport maktablari, biznes maktabi, kasb-hunar kolleji, madaniyat saroyi, madaniyat uyi, 2 klub muassasasi, 4 kutubxona, madaniyat va istirohat boği, yoşlar markazi majmui bor. Aşula va raqs, folklor-etnografik dastalari mavjud. «Gözal» sport soğlomlaştiriş majmui, markaziy stadion, tennis korti, «Delfin» suziş havzasi va b. sport inşootlari işlab turibdi. tuman markaziy kasalxonasi, markazii poliklinika, 3 qişloq vraçlik pun-kti, 2 feldşer-akuşerlik punkti, tez tibbiy yordam punkti, 15 soğlomlaştiriş punkti, dorixonalar va b. tibbiy muassasalarda 43 vraç, 180 örta tibbiy xodim işlaydi. «Lola» bolalar sanatoriysi bor.

Tuman hududidan ötgan t. y. 1916 y. da qurilgan. Bu yerdan Kogon, Qarşi, Kitob, Ğuzor, Termiz yönalişlarida yölovçilar taşuvçi poyezdlar ötadi. Tumandagi avtomobil yöllar uz. 88 km, şu jumladan, xalqaro ahamiyatdagisi 53 km. Buxoro — Qarşi avtomobil magistrali ötgan. Me'moriy yodgorliklardan Qorovulbozor va Bözaçidagi qad. sardobalar (16-a.) saqlangan. 1993 y.dan «Qorovulbozor tongi» tuman gaz. naşr etiladi.

Isroil Nazarov, Umar Raşidov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚОРОВУЛБОЗОР ТУМАНИ — Бухоро вилоятидаги туман. 1993 й. 12 январда ташкил этилган. Жан.дан Қашқадарё вилоятининг Муборак тумани, ғарбдан Олот, шим.дан Бухоро тумани, шарқдан Навоий вилоятининг Қизилтепа тумани билан чегарадош. Т.й. станцияси. Майд. 2,2 минг км2. Аҳолиси 13,9 минг киши (2005). Туманда 1 шаҳар (Қоровулбозор), 3 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бўзачи, Жарқоқ, Навбаҳор) бор. Туман маркази — Қоровулбозор ш.

Табиати. Қ.т. рельефи, асосан, текислик бўлиб, адир, қир ва қумли чўл, барханлар, тақир, шўрхоклардан иборат. Тупроқлари ўтлоқи бўз, қумоқ бўз, чўл қумли, сур-қўнғир, тақир бўз тупроқлар. Жан.да шўрхоклар катта майдонни эгаллайди. Жарқоқ, Саритош, Сеталантепа платолари ҳудудида оч бўз тупроқлар тарқалган. Ер ости сизот сувлари ер юзасига анча яқин. Қ.т. ҳудудида ташлама сувлардан Девхона, Хадича кўллари ҳосил бўлган. Тумандаги Саритош, Жарқоқ, Сеталантепа каби тектоник кичик бурмаларда газ ва нефть захиралари, қурилиш материаллари (гипс, оҳактош ва б.) бор. Иқлими субтропик белгиларга хос чўл икдими. Янв. нинг ўртача т-раси 0,2°, энг паст т-ра —22, —24°. Июлнинг ўртача т-раси 29,3°. энг юқори т-ра 45, 46°. Вегетация даври 208 кун. Йиллик ёғин 150—155 мм. Ёввойи ўсимликлардан боялич, исириқ, коврак, янтоқ, шувоқ, сингрен, саксовул, қандим, ранг, қўнғирбош, ялтирбош ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тароқ бармоқли кўшоёқ, қар-соқ тулки, ингичка бармоқли юмрон-қозиқ, толай қуён, бўри, дашт тош-бақаси, малла юмронқозиқ, суғур, сассиқкўзан, қумсичқон, қум бўғма илони, чарх илон, чўл мушуги; қушлардан тувалоқ, қорабовур, олабовур, қирғовуллар ва б. бор. Тумандаги хўжаликлар ерлари Аму — Бухоро машина каналидан сув оладиган Дўстлик ва Қоровулбозор магистрал каналларидан суғорилади.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, қозоқ, рус, туркман, татар, озарбайжон, арман, белорус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 6,3 киши. шаҳар аҳолиси 9,5 минг киши, қишлоқ аҳолиси 4,4 минг киши (2005).

Хўжалиги. Туман саноатининг ривожланиши Сеталантепа, Саритош, Ўртабулоқ, Кўкдумалоқ каби газ ва нефть конларининг очилиши билан боғлиқ. Туманда Бухоро нефтни қайта ишлаш з-ди, техник жиҳозларни йиғиш ва бутлаш бошқармаси, 2 автокорхона, қурилиш корхоналари, бир қанча акциядорлик жамиятлари, МТП, нефть қуйиш тармоғи, деҳқон бозори, новвойхоналар бор. 7 ширкат, 2 ижара хўжалиги, 44 фермер хўжалиги фаолият кўрсатади. 6,4 минг гектарда «Қоровулбозор» ўрмон хўжалиги мавжуд. Бу ерда 20 хилга яқин мевали, маназарали ва ёғочбоп дарахтлар ўстирилади. Туманда жами 14,3 минг га ер суғорилади, шу жумладан, 6 минг га ерга пахта, 6,5 минг га ерга дон, шунингдек, сабзавот, полиз экинлари экилади. 10 га ер боғлар билан банд. Тумандаги жамоа ва шахсий хўжаликларида 4,2 минг қорамол (шу жумладан, 1,4 минг сигир), 6,8 минг қўй ва эчки, 7,2 минг парранда боқилади. Қоракўл териси тайёрланади.

7 умумий таълим мактаби (3,2 минг ўқувчи), болалар мусиқа, спорт мактаблари, бизнес мактаби, касб-ҳунар коллежи, маданият саройи, маданият уйи, 2 клуб муассасаси, 4 кутубхона, маданият ва истироҳат боғи, ёшлар маркази мажмуи бор. Ашула ва рақс, фольклор-этнографик дасталари мавжуд. «Гўзал» спорт соғломлаштириш мажмуи, марказий стадион, теннис корти, «Дельфин» сузиш ҳавзаси ва б. спорт иншоотлари ишлаб турибди. туман марказий касалхонаси, марказии поликлиника, 3 қишлоқ врачлик пун-кти, 2 фельдшер-акушерлик пункти, тез тиббий ёрдам пункти, 15 соғломлаштириш пункти, дорихоналар ва б. тиббий муассасаларда 43 врач, 180 ўрта тиббий ходим ишлайди. «Лола» болалар санаторийси бор.

Туман ҳудудидан ўтган т. й. 1916 й. да қурилган. Бу ердан Когон, Қарши, Китоб, Ғузор, Термиз йўналишларида йўловчилар ташувчи поездлар ўтади. Тумандаги автомобиль йўллар уз. 88 км, шу жумладан, халқаро аҳамиятдагиси 53 км. Бухоро — Қарши автомобиль магистрали ўтган. Меъморий ёдгорликлардан Қоровулбозор ва Бўзачидаги қад. сардобалар (16-а.) сақланган. 1993 й.дан «Қоровулбозор тонги» туман газ. нашр этилади.

Исроил Назаров, Умар Рашидов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.