Qöşbegi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 452-b. — ziyouz.com
Qöşbegi — tarixiy atama; 1) qöş, ya'ni harbiy qarorgoh va lagerning boşliği; 2) Buxoro amirli-gitsa manğitlar sulolasi davrida boş vazir, amirdan keyingi oliy mansab. Q.ga barça viloyatlar va bekliklarning hokimlari, beklari böysungan hamda amirning poytaxtda bölmagan paytida u amirlikning barça işlarini boşqargan. Şuningdek, Q. Buxoro atrofidagi 11 ta tumanni (hoz. Buxoro viloyatini) amir nomidan idora qilgan.
Buxoro amirligida Q.lar 2 ta bölgan: «qöşbegiyi bolo» (yuqori Q.) va «qöşbegiyi poyon» (quyi Q.). Qöşbegiyi bolo arkda, ya'ni baland qörğonda yaşagan va saroy işlarida yetakçi mavqeni egallagan. U doimiy ravişda arkda amir bilan muloqotda bölib turgan. Qöşbegiyi poyon — boş zakotçi esa ark quyisidagi hovlilardan birida yaşab, amirlik hududidagi butun soliq işlarini nazorat qilib turgan. Mamlakatda favqulodda vaziyat yuz bersa yoki uruşlar boşlansa har 2 lavozim birlaştirilib, «kulli Q.» («kull» arabça söz bölib, «barça» degan ma'noni bildirgan) lavozimi joriy qilingan. Kulli Q. amirlikda butun hukumat işlarini öz qölida töplagan va şoşilinç qarorlar qabul qilgan.
Buxoro amirligida Ostonaqul qöşbegi, Nasrullo qöşbegi kabi katta nufuzga ega Q.lar ötgan.
Ad.: Vohidov Ş.. Qöqon xonligi va buxoro amirligida unvon va mansablar, T., 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎШБЕГИ — тарихий атама; 1) қўш, яъни ҳарбий қароргоҳ ва лагернинг бошлиғи; 2) Бухоро амирли-гица манғитлар сулоласи даврида бош вазир, амирдан кейинги олий мансаб. Қ.га барча вилоятлар ва бекликларнинг ҳокимлари, беклари бўйсунган ҳамда амирнинг пойтахтда бўлмаган пайтида у амирликнинг барча ишларини бошқарган. Шунингдек, Қ. Бухоро атрофидаги 11 та туманни (ҳоз. Бухоро вилоятини) амир номидан идора қилган.
Бухоро амирлигида Қ.лар 2 та бўлган: «қўшбегийи боло» (юқори Қ.) ва «қўшбегийи поён» (қуйи Қ.). Қўшбегийи боло аркда, яъни баланд қўрғонда яшаган ва сарой ишларида етакчи мавқени эгаллаган. У доимий равишда аркда амир билан мулоқотда бўлиб турган. Қўшбегийи поён — бош закотчи эса арк қуйисидаги ҳовлилардан бирида яшаб, амирлик ҳудудидаги бутун солиқ ишларини назорат қилиб турган. Мамлакатда фавқулодда вазият юз берса ёки урушлар бошланса ҳар 2 лавозим бирлаштирилиб, «кулли Қ.» («кулл» арабча сўз бўлиб, «барча» деган маънони билдирган) лавозими жорий қилинган. Кулли Қ. амирликда бутун ҳукумат ишларини ўз қўлида тўплаган ва шошилинч қарорлар қабул қилган.
Бухоро амирлигида Остонақул қўшбеги, Насрулло қўшбеги каби катта нуфузга эга Қ.лар ўтган.
Ад.: Воҳидов Ш.. Қўқон хонлиги ва бухоро амирлигида унвон ва мансаблар, Т., 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.