Qöşilgan qiymat soliği
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 454–455-b. — ziyouz.com
Qöşilgan qiymat soliği - umumdavlat soliq turi; i.ç. va muo-mala jarayonlarining barça bosqiçlarida yaratilgan qöşilgan qiymatning bir qismini davlat byudjetiga oliş şakli. Tovar va xizmatlardan olinadigan bilvosita (egri) soliqlar tarkibiga kiradi. Birinçi marta fransuz iqtisodçisi M.Lore tomonidan 1954 y.da taklif qilingan, 1960 y.da Kod-d-Ivuar Respublikasida soliq tizimiga kiritilgan. Özbekistonda 1992 y.dan boşlab qöllaniladi. Tovarlar (işlar, xizmatlar)ni sotiş va import qiliş aylanmasi Q.q.s. solinadigan obyekt hisoblanadi. Sotiş böyiça Q.q.s.ga tortiladigan aylanma sotiladigan tovarlar (işlar, xizmatlar) qiymati asosida, narxlar va tariflarni, aksiz soliğini hisobga olgan holda belgilanadi.
Q.q.s.ga tortiladigan aylanma mablağ soliq obyektining turiga qarab, öziga xos usulda aniqlanadi. Mas, işlab çiqarilgan tovarlar yuklab jönatiladigan qismining qiymati, amalga oşirilgan quriliş, ta'mirlaş, i.t., konstruktorlik, texnolo-gik, qayta ta'mirlaş va b. şunga öxşaş işlar qiymati Q.q.s.ga tortiladi. Xizmatlar körsatilganda esa transport vositalari yordamida baja-rilgan işlar qiymati, ijara, vositaçilik haqi, infratuzilma, reklama va b. xizmatlar qiymati şu soliq obyekti böladi. Aksiz tölanadigan tovarlarni Q.q.sga tortişda uning obyekti jönatilgan aylanmaga aksiz soliğining qiymati qöşilgan holda aniqlanadi. Özbekiston Respublikasida Q.q.s. asosan, 20,0% li stavka böyiça un-diriladi. Şuningdek, ijtimoiy ahamiyatga ega bölgan ayrim oziq-ovqat tovarlari böyiça Q.q.s kamayti-rilgan stavkalarda tölanişi mumkin. Stavkalar va bunday tovarlarning röyxati Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Q.q.s böyiça tölovlar soliq turi böyiça hisobot taqdim etilgan muddatdan söng 5 kun orasida davlat byudjetiga ötkaziladi. Şuningdek, Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ayrim toifadagi soliq tölovçilar uçun Q.q.sni tölaşning boşqa muddatlarini ham belgilaşi mumkin. Import qilinayotgan tovarlar böyiça Q.q.s bojxonada rasmiylaştirilgunga qadar yoki rasmiylaştiriş paytida tölanadi.
Q.q.sni undiriş va tölaş tartibqoidalari Özbekiston Respublikasining «Soliq kodeksi» (65—79-moddalari) bilan tartibga solinadi.
Şuhrat Toşmatov, Muhammadjon Niğmatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎШИЛГАН ҚИЙМАТ СОЛИҒИ - умумдавлат солиқ тури; и.ч. ва муо-мала жараёнларининг барча босқичларида яратилган қўшилган қийматнинг бир қисмини давлат бюджетига олиш шакли. Товар ва хизматлардан олинадиган билвосита (эгри) солиқлар таркибига киради. Биринчи марта француз иқтисодчиси М.Лоре томонидан 1954 й.да таклиф қилинган, 1960 й.да Код-д-Ивуар Республикасида солиқ тизимига киритилган. Ўзбекистонда 1992 й.дан бошлаб қўлланилади. Товарлар (ишлар, хизматлар)ни сотиш ва импорт қилиш айланмаси Қ.қ.с. солинадиган объект ҳисобланади. Сотиш бўйича Қ.қ.с.га тортиладиган айланма сотиладиган товарлар (ишлар, хизматлар) қиймати асосида, нархлар ва тарифларни, акциз солиғини ҳисобга олган ҳолда белгиланади.
Қ.қ.с.га тортиладиган айланма маблағ солиқ объектининг турига қараб, ўзига хос усулда аниқланади. Мас, ишлаб чиқарилган товарлар юклаб жўнатиладиган қисмининг қиймати, амалга оширилган қурилиш, таъмирлаш, и.т., конструкторлик, техноло-гик, қайта таъмирлаш ва б. шунга ўхшаш ишлар қиймати Қ.қ.с.га тортилади. Хизматлар кўрсатилганда эса транспорт воситалари ёрдамида бажа-рилган ишлар қиймати, ижара, воситачилик ҳақи, инфратузилма, реклама ва б. хизматлар қиймати шу солиқ объекти бўлади. Акциз тўланадиган товарларни Қ.қ.сга тортишда унинг объекти жўнатилган айланмага акциз солиғининг қиймати қўшилган ҳолда аниқланади. Ўзбекистон Республикасида Қ.қ.с. асосан, 20,0% ли ставка бўйича ун-дирилади. Шунингдек, ижтимоий аҳамиятга эга бўлган айрим озиқ-овқат товарлари бўйича Қ.қ.с камайти-рилган ставкаларда тўланиши мумкин. Ставкалар ва бундай товарларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
Қ.қ.с бўйича тўловлар солиқ тури бўйича ҳисобот тақдим этилган муддатдан сўнг 5 кун орасида давлат бюджетига ўтказилади. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси айрим тоифадаги солиқ тўловчилар учун Қ.қ.сни тўлашнинг бошқа муддатларини ҳам белгилаши мумкин. Импорт қилинаётган товарлар бўйича Қ.қ.с божхонада расмийлаштирилгунга қадар ёки расмийлаштириш пайтида тўланади.
Қ.қ.сни ундириш ва тўлаш тартибқоидалари Ўзбекистон Республикасининг «Солиқ кодекси» (65—79-моддалари) билан тартибга солинади.
Шуҳрат Тошматов, Муҳаммаджон Ниғматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.