Qöşköpir tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 458–459-b. — ziyouz.com

Qöşköpir tumani – Xorazm viloyatidagi tuman. 1936 y. 17 apr.da taşkil etilgan. 1962 y. 14 dek. Da Xiva tumaniga qöşib yuborilgan. 1966 y. 9 yanv.da qayta taşkil etilgan. Şim. dan Şovot, şim.-şarq va şarqdan Urganç tumanlari, jan.dan Xiva tumani, ğarbdan Turkmaniston bilan çegaradoş. Mayd. 0,54 ming km2. Aholisi 128,7 ming kişi (2005). Tumanda 1 şaharça (Qöşköpir), 12 qişloq fuqarolari yiğini (Kenagas, Oqdarband, Xonobod, Xosiyon, Şixmaşhad, Yangilik, Özbekyop, Örtayop, Qatağon, Ğozovot, Hadra, Hayrobod) bor. Tuman markazi — Qöşköpir şaharçasi.

Tabiati. Tuman hududi, asosan, tekislik. Iqlimi keskin kontinen-tal. Qişning eng sovuq oyi (yanv.)da örtaça t-ra —5°, eng past t-ra —32°. Yozning eng issiq oyi iyulning örtaça t-rasi 33°, eng yuqori t-ra 42°. Vegetatsiya davri 192 kun. Yillik yoğin 50—100 mm. Tuman hududini kesib ötgan Kattaköl, Dovdon, Dovudköl magistral kollektorlari va ularga tutaşgan kollektor — drenaj şoxob-çalari işlab turibdi. Tuproği ötloqi tuproq. Yovvoyi ösimliklardan jiyda, turanğil, yulğun; yovvoyi hayvonlardan çiyaböri, quyon uçraydi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, turkman, eroniy, rus, tatar, koreys va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 239 kişi. Şahar aholisi 16,9 ming kişi (2005). Qişloq aholisi 111,8 ming kişi.

Xöjaligi. Tumanda paxta tozalaş, silikat ğişt z-dlari, MTP, avtokorxonalar, quriliş taşkilotlari, tikuvçilik va gilamçilik sexlari işlab turibdi. Kiçik va örta biznes korxonalari, mikrofirmalar va b. faoliyat körsatadi.

Q.x., asosan, paxtaçilik va ğallaçilikka ixtisoslaştan. Dehqonçilik, çorvaçilik, pillaçilik, boğdorçilik, balikçilik ham rivojlangan. 1 ijara xöjaligi, fermer xöjaliklari, 1 aksiyadorlik jamiyati, «Quşköpir par-randa», «Qöşköpirpilla» mas'uliyati çeklangan jamiyatlar, «Qöşköpir-asalariçilik» jamoa korxonasi bor (2005). Jami 27,7 mint ga ekin may-donnint 13,3 ming gektariga paxta, 5,3 ming gektariga ğalla, 370 gektariga kartoşka, 800 gektariga sabzavot; şuningdek, poliz, ozuqa ekinlari ham ekiladi (2005). Mevazor, tutzorlar bor.

Q.t.dagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarda 54,5 ming^Qoramol (şu jumladan, 22,9 ming sigir), 55,1 ming qöy va eçki, 163 ming parranda boqiladi (2005). Asalariçilik va pil-laçilik bilan ham şuğullaniladi.

Tumanda 55 umumiy ta'lim, bolalar musiqa va sport maktablari, kasb-hunar kollejlari bor. Tuman markaziy kutubxonasi va uning 35 tarmoği, madaniyat uylari, 15 madaniyat muassasasi, madaniyat va istirohat boği (2005). stadion, sport zallari va b. sport inşootlari mavjud. Tuman markaziy kasalxonasi (430 örin), poliklinika, tuğruqxona, 4 tiş davolaş poliklinikasi punktlari, dorixonalar va b. tibbiy muassasalarda 216 vraç aholiga xizmat körsa-tadi (2005). Q.t. markazi Qöşköpir şaharçasidan Xiva, Urganç va b. şaharlarga avtobus va marşrutli taksilar qatnovi yölga qöyilgan. Me'-moriy yodgorliklardan Imorat bobo me'moriy majmuasi (14— 18-a.lar) saqlangan. 1941 y.dan «Hayot közgusi» tuman gaz. çop etiladi.

Kolia Nurjonov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚЎШКЎПИР ТУМАНИ – Хоразм вилоятидаги туман. 1936 й. 17 апр.да ташкил этилган. 1962 й. 14 дек. Да Хива туманига қўшиб юборилган. 1966 й. 9 янв.да қайта ташкил этилган. Шим. дан Шовот, шим.-шарқ ва шарқдан Урганч туманлари, жан.дан Хива тумани, ғарбдан Туркманистон билан чегарадош. Майд. 0,54 минг км2. Аҳолиси 128,7 минг киши (2005). Туманда 1 шаҳарча (Қўшкўпир), 12 қишлоқ фуқаролари йиғини (Кенагас, Оқдарбанд, Хонобод, Хосиён, Шихмашҳад, Янгилик, Ўзбекёп, Ўртаёп, Қатағон, Ғозовот, Ҳадра, Ҳайробод) бор. Туман маркази — Қўшкўпир шаҳарчаси.

Табиати. Туман ҳудуди, асосан, текислик. Иқлими кескин континен-тал. Қишнинг энг совуқ ойи (янв.)да ўртача т-ра —5°, энг паст т-ра —32°. Ёзнинг энг иссиқ ойи июлнинг ўртача т-раси 33°, энг юқори т-ра 42°. Вегетация даври 192 кун. Йиллик ёғин 50—100 мм. Туман ҳудудини кесиб ўтган Каттакўл, Довдон, Довудкўл магистрал коллекторлари ва уларга туташган коллектор — дренаж шохоб-чалари ишлаб турибди. Тупроғи ўтлоқи тупроқ. Ёввойи ўсимликлардан жийда, туранғил, юлғун; ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, қуён учрайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, туркман, эроний, рус, татар, корейс ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 239 киши. Шаҳар аҳолиси 16,9 минг киши (2005). Қишлоқ аҳолиси 111,8 минг киши.

Хўжалиги. Туманда пахта тозалаш, силикат ғишт з-длари, МТП, автокорхоналар, қурилиш ташкилотлари, тикувчилик ва гиламчилик цехлари ишлаб турибди. Кичик ва ўрта бизнес корхоналари, микрофирмалар ва б. фаолият кўрсатади.

Қ.х., асосан, пахтачилик ва ғаллачиликка ихтисослаштан. Деҳқончилик, чорвачилик, пиллачилик, боғдорчилик, баликчилик ҳам ривожланган. 1 ижара хўжалиги, фермер хўжаликлари, 1 акциядорлик жамияти, «Қушкўпир пар-ранда», «Қўшкўпирпилла» масъулияти чекланган жамиятлар, «Қўшкўпир-асаларичилик» жамоа корхонаси бор (2005). Жами 27,7 минт га экин май-доннинт 13,3 минг гектарига пахта, 5,3 минг гектарига ғалла, 370 гектарига картошка, 800 гектарига сабзавот; шунингдек, полиз, озуқа экинлари ҳам экилади (2005). Мевазор, тутзорлар бор.

Қ.т.даги жамоа ва шахсий хўжаликларда 54,5 минг^Қорамол (шу жумладан, 22,9 минг сигир), 55,1 минг қўй ва эчки, 163 минг парранда боқилади (2005). Асаларичилик ва пил-лачилик билан ҳам шуғулланилади.

Туманда 55 умумий таълим, болалар мусиқа ва спорт мактаблари, касб-ҳунар коллежлари бор. Туман марказий кутубхонаси ва унинг 35 тармоғи, маданият уйлари, 15 маданият муассасаси, маданият ва истироҳат боғи (2005). стадион, спорт заллари ва б. спорт иншоотлари мавжуд. Туман марказий касалхонаси (430 ўрин), поликлиника, туғруқхона, 4 тиш даволаш поликлиникаси пунктлари, дорихоналар ва б. тиббий муассасаларда 216 врач аҳолига хизмат кўрса-тади (2005). Қ.т. маркази Қўшкўпир шаҳарчасидан Хива, Урганч ва б. шаҳарларга автобус ва маршрутли таксилар қатнови йўлга қўйилган. Меъ-морий ёдгорликлардан Иморат бобо меъморий мажмуаси (14— 18-а.лар) сақланган. 1941 й.дан «Ҳаёт кўзгуси» туман газ. чоп этилади.

Колиа Нуржонов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.