Qöşrabot tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 462–463-b. — ziyouz.com

Qöşrabot tumani - Samarqand viloyatidagi tuman. 1978 y. 3 apr.da taşkil etilgan. Şarqdan Payariq, jan.dan Iştixon, Kattaqörğon tumanlari, ğarb va şim.dan Navoiy viloyatining Nurota, jan.-ğarbdan xatirçi tumanlari, şim.- şarqdan Jiz-zax viloyati bilan çegaradoş. Mayd. 1,11 ming km2. Aholisi 93,3 ming kişi (2004). Tumanda 7 ta qişloq fuqarolari yiğini (Jöş, Zarmitan, Oxun-boboyev nomidagi, Oqtepa, Pangat, Urganji, Qöşrabot) bor. Markazi — Qöşrabot qişloği.

Tabiati. Yer yuzasi Nurota toğlari va toğ oldi qismlaridan iborat. Şim. da Nurota tizmasi (eng baland joyi — Hayotboşi çöqqisi, 2165 m), jan.da Oqtoğ tizmasining şarqiy qismi joylaşgan. Relyefi tizmalardan atrofga tomon 500 m gaça pasayib boradi. Tizmalar etagi meridional yönalgan vodiylar bilan qirqilgan. Ikkala tizma Nurota botiği orqali bir-biridan ajralib turadi. Iqlimi toğ tepalari va yon bağirlarida nisbatan salqin, toğ etaklari va botiqlarda yoz issiq va quruq, qişi unçalik sovuq bölmaydi.

Yanv.ning örtaça t-rasi —G, eng past t-ra —29°, iyulniki 27—28°, eng yuqori t-ra 43°_ Vegetatsiya davri 200 kundan ortiq. Yillik yoğin 200—300 mm, toğ yon bağirlarida 600 mm gaça, asosan, bahor va qişda yoğadi. Yoğingarçilik faslida toğlarda oqar suvlar hosil böladi. Yozda soylarning köpçiligi qurib qoladi. Yirikroq soylari — Oqsoy, Sağanoq, Ğujumsoy, Pi-çatsoy, Pangatsoy va b. Toğli qismida buloq köp. Tuproqlari botiqda oç böz, böz, toğ yon bağirlarida töq böz tuproq. 1600 m dan balandda toğ-jigarrang va toğ-ötloq tuproqlari tarqalgan. Ösimliklari, asosan, çöl va toğ-çöl landşaftlariga xos. Toğlarning 1500—1700 m balandlikkaça bölgan qismlari çala çöl ösimliklari, ya'ni efemer va efemeroidlardan taşkil topgan. Bu yerda butalardan bodom, uçqat, na'matak, pista, dölana va b. ösadi. Toğlarning baland qismida ora-sira arçalar uçraydi. Toğ odsi qismlarida şuvoq, yantoq, efemerlar (rang, qönğirboş va b.) ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, börsiq, tipratikan, yumronqoziq, toşbaqa, eçkemar, ilonlar (jumladan, zaharli ilonlar), quşlardan kaklik, qorabovur, burgut, qoraqarğa va b. bor. Qazilma boyliklardan oltin, quriliş materiallari qazib olinadi. Hududida Kuşrabot buyurtma qöriqxonasi joylaşgan.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, qozoq, tatar, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholiningörtaça ziçligi 1 kmg ga 84 kişi.

Xöjaligi, asosan, çorvaçilik, ğallaçilik, qisman boğdorçilik va tokçilikka ixtisoslaşgan. Çorvaçilikning asosiy tarmoği — qorakölçilik. Tumanda yirik, örta, kiçik korxonalar va mikrofirmalar faoliyat körsatadi. Aholiga maişiy xizmat körsatuvçi kiçik korxonalar (kiyim tikiş, avtomobil ta'mirlaş, tele-apparaturalar tuzatiş va h.k.) ham bor.

Q.t.da 60,2 mingga yaqin qoramol, 207,5 mingga yaqin qoraköl qöylari, 3,7 mingdan ziyod yilqi boqiladi. Q.x. mahsulotlarining asosiy qismi fermer xöjaliklarida yetiştiriladi. 5 şirkat,' 1 jamoa, 1 naslçilik, maxsus, 388 fermer xöjaligi bor.

2004/2005 öquv yilida 88 umumiy ta'lim maktabida 25,8 mingga yaqin öquvçi, 2 kasb-hunar kollejida 734 talaba ta'limoldi. 44 kutubxona (178,7 ming nusxa kitob), 19 madaniyat uyi, stadion, sport maydonçalari mavjud. 6 kasalxona (320 örin), 34 feld-şer-akuşerlik punkti, 18 qişloq davolaş ambulatoriyasi va b. tibbiy muassasalarda 125 vraç, 710 örta va kiçik tibbiy xodim işlaydi.

Toşpölat Jumaboyev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚЎШРАБОТ ТУМАНИ - Самарқанд вилоятидаги туман. 1978 й. 3 апр.да ташкил этилган. Шарқдан Пайариқ, жан.дан Иштихон, Каттақўрғон туманлари, ғарб ва шим.дан Навоий вилоятининг Нурота, жан.-ғарбдан хатирчи туманлари, шим.- шарқдан Жиз-зах вилояти билан чегарадош. Майд. 1,11 минг км2. Аҳолиси 93,3 минг киши (2004). Туманда 7 та қишлоқ фуқаролари йиғини (Жўш, Зармитан, Охун-бобоев номидаги, Оқтепа, Пангат, Урганжи, Қўшработ) бор. Маркази — Қўшработ қишлоғи.

Табиати. Ер юзаси Нурота тоғлари ва тоғ олди қисмларидан иборат. Шим. да Нурота тизмаси (энг баланд жойи — Ҳаётбоши чўққиси, 2165 м), жан.да Оқтоғ тизмасининг шарқий қисми жойлашган. Рельефи тизмалардан атрофга томон 500 м гача пасайиб боради. Тизмалар этаги меридионал йўналган водийлар билан қирқилган. Иккала тизма Нурота ботиғи орқали бир-биридан ажралиб туради. Иқлими тоғ тепалари ва ён бағирларида нисбатан салқин, тоғ этаклари ва ботиқларда ёз иссиқ ва қуруқ, қиши унчалик совуқ бўлмайди.

Янв.нинг ўртача т-раси —Г, энг паст т-ра —29°, июлники 27—28°, энг юқори т-ра 43°_ Вегетация даври 200 кундан ортиқ. Йиллик ёғин 200—300 мм, тоғ ён бағирларида 600 мм гача, асосан, баҳор ва қишда ёғади. Ёғингарчилик фаслида тоғларда оқар сувлар ҳосил бўлади. Ёзда сойларнинг кўпчилиги қуриб қолади. Йирикроқ сойлари — Оқсой, Сағаноқ, Ғужумсой, Пи-чатсой, Пангатсой ва б. Тоғли қисмида булоқ кўп. Тупроқлари ботиқда оч бўз, бўз, тоғ ён бағирларида тўқ бўз тупроқ. 1600 м дан баландда тоғ-жигарранг ва тоғ-ўтлоқ тупроқлари тарқалган. Ўсимликлари, асосан, чўл ва тоғ-чўл ландшафтларига хос. Тоғларнинг 1500—1700 м баландликкача бўлган қисмлари чала чўл ўсимликлари, яъни эфемер ва эфемероидлардан ташкил топган. Бу ерда буталардан бодом, учқат, наъматак, писта, дўлана ва б. ўсади. Тоғларнинг баланд қисмида ора-сира арчалар учрайди. Тоғ одци қисмларида шувоқ, янтоқ, эфемерлар (ранг, қўнғирбош ва б.) ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, бўри, бўрсиқ, типратикан, юмронқозиқ, тошбақа, эчкемар, илонлар (жумладан, заҳарли илонлар), қушлардан каклик, қорабовур, бургут, қорақарға ва б. бор. Қазилма бойликлардан олтин, қурилиш материаллари қазиб олинади. Ҳудудида Кушработ буюртма қўриқхонаси жойлашган.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, қозоқ, татар, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолинингўртача зичлиги 1 кмг га 84 киши.

Хўжалиги, асосан, чорвачилик, ғаллачилик, қисман боғдорчилик ва токчиликка ихтисослашган. Чорвачиликнинг асосий тармоғи — қоракўлчилик. Туманда йирик, ўрта, кичик корхоналар ва микрофирмалар фаолият кўрсатади. Аҳолига маиший хизмат кўрсатувчи кичик корхоналар (кийим тикиш, автомобиль таъмирлаш, теле-аппаратуралар тузатиш ва ҳ.к.) ҳам бор.

Қ.т.да 60,2 мингга яқин қорамол, 207,5 мингга яқин қоракўл қўйлари, 3,7 мингдан зиёд йилқи боқилади. Қ.х. маҳсулотларининг асосий қисми фермер хўжаликларида етиштирилади. 5 ширкат,’ 1 жамоа, 1 наслчилик, махсус, 388 фермер хўжалиги бор.

2004/2005 ўқув йилида 88 умумий таълим мактабида 25,8 мингга яқин ўқувчи, 2 касб-ҳунар коллежида 734 талаба таълимолди. 44 кутубхона (178,7 минг нусха китоб), 19 маданият уйи, стадион, спорт майдончалари мавжуд. 6 касалхона (320 ўрин), 34 фельд-шер-акушерлик пункти, 18 қишлоқ даволаш амбулаторияси ва б. тиббий муассасаларда 125 врач, 710 ўрта ва кичик тиббий ходим ишлайди.

Тошпўлат Жумабоев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.