Qötir
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 447–448-b. — ziyouz.com
Qötir — invazion teri kasalligi; qötir kanalar (q. Kiçima kanalar) qözğatadi. Qözğatuvçilar odamga, asosan, bemordan yoki uning buyumlari (mas, soçiq, kiyim-keçak, körpa-töşak) orqali ötadi. Kasallik yuqqanidan 7—10 kun keyin Q. alomatlari közga taşlanadi. Qötir kanalari, asosan, terining yupqa va nozik joylarini teşib kiradi. Qöl, oyoq barmoqlari orasidagi burmalar, qorin, bel va kökrak qafasining ikki yon tomon terisi kasallanadi; şu soha terisida mayda qizğiş tugunçalar paydo bölib, usti qoramtir-qizil pöst bilan qoplanadi yoki uçida pufakça körinib turadi; tugunçalar orasida teridan salgina börtib çiqqan, bir neça mm uzunlikdagi töğri yoki egri çiziqça — kana yöli hosil böladi. bemor qattiq qiçinadi, bu holat, ayniqsa, keçasi kuçayadi (qötir kanasi keçasi faollaşadi). Qiçinganda tirnalgan joylarga infeksiya tuşişi natijasida Q.da köpinça terining yiringli kasalliklari rivojlanişi ham mumkin. Terining yupqa va nozik qismida qiçişiş alomatlari paydo bölişi bilan darhol vraçga murojaat etiş lozim. Q.ni davolaş uçun vraç tavsiya etgan dori surtiladi, şu vaqt içida çömiliş mumkin emas. 7-kuni çömilib, kiyimlar almaştiriladi. Bemor boşqalardan alohida yotişi va öziga alohida soçiq tutişi lozim. U işlatgan çoyşab, körpa, yostiq jildi, iç kiyimlarini yaxşilab qaynatiş yoki lizol eritmasiga 1 soat botirib qöyiş kerak. Ustki kiyim-keçaklarni maxsus dezokamerada dezinfeksiya qiliş, agar buning iloji bölmasa, 5 kungaça of-tobga yoyiş, sovuq kunlarda esa kun böyi yoyib qöyiş, issiq dazmol bilan dazmollaş lozim. Bemor yotgan xona va jihozlarini nam latta bilan artib turiş kerak.
Q.ga öz vaqtida davo qilinsa, bemor tezda soğayib ketadi. Q.ning oldini olişda şaxsiy gigiyena qoidalariga amal qiliş juda muhim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎТИР — инвазион тери касаллиги; қўтир каналар (қ. Кичима каналар) қўзғатади. Қўзғатувчилар одамга, асосан, бемордан ёки унинг буюмлари (мас, сочиқ, кийим-кечак, кўрпа-тўшак) орқали ўтади. Касаллик юққанидан 7—10 кун кейин Қ. аломатлари кўзга ташланади. Қўтир каналари, асосан, терининг юпқа ва нозик жойларини тешиб киради. Қўл, оёқ бармоқлари орасидаги бурмалар, қорин, бел ва кўкрак қафасининг икки ён томон териси касалланади; шу соҳа терисида майда қизғиш тугунчалар пайдо бўлиб, усти қорамтир-қизил пўст билан қопланади ёки учида пуфакча кўриниб туради; тугунчалар орасида теридан салгина бўртиб чиққан, бир неча мм узунликдаги тўғри ёки эгри чизиқча — кана йўли ҳосил бўлади. бемор қаттиқ қичинади, бу ҳолат, айниқса, кечаси кучаяди (қўтир канаси кечаси фаоллашади). Қичинганда тирналган жойларга инфекция тушиши натижасида Қ.да кўпинча терининг йирингли касалликлари ривожланиши ҳам мумкин. Терининг юпқа ва нозик қисмида қичишиш аломатлари пайдо бўлиши билан дарҳол врачга мурожаат этиш лозим. Қ.ни даволаш учун врач тавсия этган дори суртилади, шу вақт ичида чўмилиш мумкин эмас. 7-куни чўмилиб, кийимлар алмаштирилади. Бемор бошқалардан алоҳида ётиши ва ўзига алоҳида сочиқ тутиши лозим. У ишлатган чойшаб, кўрпа, ёстиқ жилди, ич кийимларини яхшилаб қайнатиш ёки лизол эритмасига 1 соат ботириб қўйиш керак. Устки кийим-кечакларни махсус дезокамерада дезинфекция қилиш, агар бунинг иложи бўлмаса, 5 кунгача оф-тобга ёйиш, совуқ кунларда эса кун бўйи ёйиб қўйиш, иссиқ дазмол билан дазмоллаш лозим. Бемор ётган хона ва жиҳозларини нам латта билан артиб туриш керак.
Қ.га ўз вақтида даво қилинса, бемор тезда соғайиб кетади. Қ.нинг олдини олишда шахсий гигиена қоидаларига амал қилиш жуда муҳим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.