Qovuq
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 195-b. — ziyouz.com
Qovuq QOVUQ, siydik pufagi — odam, ba'zi umurtqasizlar va köpçilik umurtqalilarning içi böş xaltasimon a'zosi, unda siydik yiğiladi; siğimi 500—700 ml. Böş Q. puçaygan holda bölib, içida siydik bor-yöqligiga qarab, şakli özgarib turadi. Kiçik çanokda qov birikmasi ortida yotadi; öning tubi, tanasi va uçi tafovut qilinadi. Q. devorida kuçli muskul qavati bölib, u qisqarganida Q. böşliği kiçrayadi. Siydik naylari Q.qa oçiladigan joyida va siydik çiqariş kanalining içki teşigi atrofida aylana muskul tutamlari sfinkterlar hosil qiladi, ular siydikning Q.qa tuşişini va Q.dan çiqişini rostlab turadi. Ayollar qovuğining orqasida baçadon va qin, erkaklarda esa uruğ pufaklari va uruğ çiqariş yöllari böladi. Q.ning old tomonida qovuq bilan qov suyaklari orasida ularni ajratib turuvçi oraliq bor, şuning uçun Q. erkin harakat qila oladi. Q. siydik bilan tölganda çanoq böşliğidan kötarilib, qov birlaşmasidan yuqoriga, hatto kindikgaça boradi.
Siyiş murakkab reflektor holat, bunda qovuqni böğadigan muskullar qisqaradi, siydik çiqariş kanalining sfinkterlari böşaşadi. Soğlom odam qovuğida 250—300 ml siydik töplanganida siygisi qistaydi. Normal şaroitda odam bir sutkada 4—6 marta siyadi. Soğlom kişi suyuqlikni köp iste'mol qilsa, tez siyadi; quruq ovqat yesa yoki yilning issiq faslida siydik miqdori kamayadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОВУҚ, сийдик пуфаги — одам, баъзи умуртқасизлар ва кўпчилик умуртқалиларнинг ичи бўш халтасимон аъзоси, унда сийдик йиғилади; сиғими 500—700 мл. Бўш Қ. пучайган ҳолда бўлиб, ичида сийдик бор-йўқлигига қараб, шакли ўзгариб туради. Кичик чанокда қов бирикмаси ортида ётади; ўнинг туби, танаси ва учи тафовут қилинади. Қ. деворида кучли мускул қавати бўлиб, у қисқарганида Қ. бўшлиғи кичраяди. Сийдик найлари Қ.қа очиладиган жойида ва сийдик чиқариш каналининг ички тешиги атрофида айлана мускул тутамлари сфинктерлар ҳосил қилади, улар сийдикнинг Қ.қа тушишини ва Қ.дан чиқишини ростлаб туради. Аёллар қовуғининг орқасида бачадон ва қин, эркакларда эса уруғ пуфаклари ва уруғ чиқариш йўллари бўлади. Қ.нинг олд томонида қовуқ билан қов суяклари орасида уларни ажратиб турувчи оралиқ бор, шунинг учун Қ. эркин ҳаракат қила олади. Қ. сийдик билан тўлганда чаноқ бўшлиғидан кўтарилиб, қов бирлашмасидан юқорига, ҳатто киндикгача боради.
Сийиш мураккаб рефлектор ҳолат, бунда қовуқни бўғадиган мускуллар қисқаради, сийдик чиқариш каналининг сфинктерлари бўшашади. Соғлом одам қовуғида 250—300 мл сийдик тўпланганида сийгиси қистайди. Нормал шароитда одам бир суткада 4—6 марта сияди. Соғлом киши суюқликни кўп истеъмол қилса, тез сияди; қуруқ овқат еса ёки йилнинг иссиқ фаслида сийдик миқдори камаяди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.