Qovurğa
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 194–195-b. — ziyouz.com
Qovurğa — umurtqa poğonasi bilan birikkan, yoysimon qayrilgan juft suyaklar. Sudralib yuruvçilar, quşlar, sut emizuvçilar va odamda töş suyagi bilan birlaşib, kökrak qafasini taşkil etadi. Q.larga muskullar birikkan bölib, u nafas oliş va çiqarişda qökrak qafasining kengayib-torayib turişiga imkon beradi.
Odamda XII juft Q. bor. Har qaysi Q. ikki qismdan, ya'ni orqa qismi suyak va oldingi qismi toğaydan tuzilgan. Q.ning orqa qismi boylamlar yordamida kökrak umurtqalariga tutaşadi. Suyak qismi uzun, kambar, yoysimon qayrilgan plastinkaga öxşaş. [—VII juft Q. (çin qovurğalar) toğay qismi orqali bevosita töş suyagiga birikadi. VIII— IX—X juft Q.ning (soxta Q.) oldingi qismlari bevosita töş suyagiga yopişmasdan, özidan yuqorida joylaşgan VII qovurğaning toğayiga tutaşadi. Qolgan XI—XII juft q. toğaylari heç qayerga birikmay, qorin muskullari orasida erkin joylaşgan, şu sababli u juda harakatçandir; ularni yetim Q.lar deyiladi. Q.larning oldingi, orqa uçlari va bularning oraliq qismi, tanasi bor. Köpçilik Q. içki yuzasining pastki çekkasiga yaqin joyida, Q. egatçasi bölib, unda qon tomirlar va nerv tolalari joylaşadi. Q.larning şakli va uzunligi kökrak qafasining tuzilişiga va şakliga boğliq; ularning uzunligi 1-Q. dan 7-Q.gaça ortib borib, 8-Q.dan oxirgi 12-Q. gaça qisqarib kamayadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОВУРҒА — умуртқа поғонаси билан бириккан, ёйсимон қайрилган жуфт суяклар. Судралиб юрувчилар, қушлар, сут эмизувчилар ва одамда тўш суяги билан бирлашиб, кўкрак қафасини ташкил этади. Қ.ларга мускуллар бириккан бўлиб, у нафас олиш ва чиқаришда қўкрак қафасининг кенгайиб-торайиб туришига имкон беради.
Одамда XII жуфт Қ. бор. Ҳар қайси Қ. икки қисмдан, яъни орқа қисми суяк ва олдинги қисми тоғайдан тузилган. Қ.нинг орқа қисми бойламлар ёрдамида кўкрак умуртқаларига туташади. Суяк қисми узун, камбар, ёйсимон қайрилган пластинкага ўхшаш. [—VII жуфт Қ. (чин қовурғалар) тоғай қисми орқали бевосита тўш суягига бирикади. VIII— IX—X жуфт Қ.нинг (сохта Қ.) олдинги қисмлари бевосита тўш суягига ёпишмасдан, ўзидан юқорида жойлашган VII қовурғанинг тоғайига туташади. Қолган XI—XII жуфт қ. тоғайлари ҳеч қаерга бирикмай, қорин мускуллари орасида эркин жойлашган, шу сабабли у жуда ҳаракатчандир; уларни етим Қ.лар дейилади. Қ.ларнинг олдинги, орқа учлари ва буларнинг оралиқ қисми, танаси бор. Кўпчилик Қ. ички юзасининг пастки чеккасига яқин жойида, Қ. эгатчаси бўлиб, унда қон томирлар ва нерв толалари жойлашади. Қ.ларнинг шакли ва узунлиги кўкрак қафасининг тузилишига ва шаклига боғлиқ; уларнинг узунлиги 1-Қ. дан 7-Қ.гача ортиб бориб, 8-Қ.дан охирги 12-Қ. гача қисқариб камаяди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.