Qöytoş toği
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 425-b. — ziyouz.com
Qöytoş toği - Şimoliy Nurota toğlarining jan. -şarqiy qismi. Şarqda Sangzor vodiysi, ğarbda Savurbel dovoni oraliğida. Jizzax viloyatida. Uz. 65 km; eni 8—13 km, eng keng joyi 25 km. Eng baland joyi — Tönğizlitoğ (1905 m). Jan.-ğarbida Sangzor — Nurota, şim. -şarqida Mirzaçöl botiqlari örab olgan. Suvayirğiç qismi va yon bağirlarida tekislangan yuzalar keng tarqalgan. Q.t. qumtoş, slanets, ohaktoş, marmar, granodiorit, granitdan iborat. Qatlamlarning yotiş holatlari tektonik harakatlar natijasida kuçli özgargan. Marmarlaşgan ohaktoşlar yuzaga çiqqan ayrim joylarda soy yon bağirlari tik. Jinslar nuraş oqiba-tida qöy, tik devorli qal'a, turli xil jonivorlar qiyofasini eslatuvçi tabiat ajoyibotlarini hosil qilgan. Toğning şim. yon bağridagi tik qoyalarda toş uyumlari, slanetsli hududlarda toşloqli buzuq yerlar keng tarqalgan. Şim. yon bağrida ohak-toşlar yuzaga çiqib qolgan. Toğning jan. yon bağridagi bir munça tekis yuza Ğallaorol va Qöytoş botiqlari tomon pastlaşa boradi. Q.t. yon bağirlari assimetrik tuzilişga ega. Şim. yon bağrida Ustixonsoy, nuraksoy, Osmonsoy, Ilonçisoy; jan yon bağrida Çayonlisoy, Ingiçkasoy, Savrunsoy, Sağanaqsoy, Norvonsoy kabi soylar oqib tuşadi. Buloqlar ham bor. Tipik böztuproq, töq tusli böz tuproqlar tarqalgan. Ösimliklardan şim. yon bağrida qönğirboş, rang, şuvoq, flemis, yaltirboş; jan. yon bağrida turli xil ötlar, şuvoq, yaltirboş, rovoç, çayir, köztikan, ayrim joylarda na'matak, bodomça uçraydi. Toğ tepasi va yon bağirlaridan bahorgi yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Q.t. da Qöytoş volf-ram-molibden koni bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎЙТОШ ТОҒИ - Шимолий Нурота тоғларининг жан. -шарқий қисми. Шарқда Сангзор водийси, ғарбда Савурбел довони оралиғида. Жиззах вилоятида. Уз. 65 км; эни 8—13 км, энг кенг жойи 25 км. Энг баланд жойи — Тўнғизлитоғ (1905 м). Жан.-ғарбида Сангзор — Нурота, шим. -шарқида Мирзачўл ботиқлари ўраб олган. Сувайирғич қисми ва ён бағирларида текисланган юзалар кенг тарқалган. Қ.т. қумтош, сланец, оҳактош, мармар, гранодиорит, гранитдан иборат. Қатламларнинг ётиш ҳолатлари тектоник ҳаракатлар натижасида кучли ўзгарган. Мармарлашган оҳактошлар юзага чиққан айрим жойларда сой ён бағирлари тик. Жинслар нураш оқиба-тида қўй, тик деворли қалъа, турли хил жониворлар қиёфасини эслатувчи табиат ажойиботларини ҳосил қилган. Тоғнинг шим. ён бағридаги тик қояларда тош уюмлари, сланецли ҳудудларда тошлоқли бузуқ ерлар кенг тарқалган. Шим. ён бағрида оҳак-тошлар юзага чиқиб қолган. Тоғнинг жан. ён бағридаги бир мунча текис юза Ғаллаорол ва Қўйтош ботиқлари томон пастлаша боради. Қ.т. ён бағирлари ассиметрик тузилишга эга. Шим. ён бағрида Устихонсой, нураксой, Осмонсой, Илончисой; жан ён бағрида Чаёнлисой, Ингичкасой, Саврунсой, Сағанақсой, Норвонсой каби сойлар оқиб тушади. Булоқлар ҳам бор. Типик бўзтупроқ, тўқ тусли бўз тупроқлар тарқалган. Ўсимликлардан шим. ён бағрида қўнғирбош, ранг, шувоқ, флемис, ялтирбош; жан. ён бағрида турли хил ўтлар, шувоқ, ялтирбош, ровоч, чайир, кўзтикан, айрим жойларда наъматак, бодомча учрайди. Тоғ тепаси ва ён бағирларидан баҳорги ёзги яйлов сифатида фойдаланилади. Қ.т. да Қўйтош вольф-рам-молибден кони бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.