Qoziaskar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com
Qoziaskar QOZIASKAR, qozi ördu - 1) musulmon Şarqi mamlakatlarida harbiy xizmatdagilarning qozisi. Xiva xonligida laşkar va qöşindagi qonun-qoidalar ustidan nazorat qilib, şar'iy masalalarni hal qilgan. Ba'zi hollarda iltimosiga muvofiq harbiy bölmagan kişilarning işlarini ham köriş uçun qabul qilgan. Xon safarga çiqqanida Q. unga hamroh bölib, öz vazifasiga tegişli işlar böyiça xonga şaxsan özi ma'lumot bergan. Q. rasmiy qabul marosimlarida xonning öng tomonida qozikalondan keyin, 2-örinda ötirgan; 2) Usmonli turk imperiyasida 14-a. örtalaridan harbiy-sud tabaqasi boşliği, sulton devoni a'zosi. Q. harbiy işlar, 15-a.da şayxulislom mansabi joriy etilgunça esa diniy işlar yuzasidan ham devonga tuşgan şikoyat arizalarini körib özining yakuniy qarorini çiqargan. 1481 y.dan 2 ta Q. bölgan: — Rumeli Q.i (saltanatning Yevropa qismi uçun) va Anadolu Q.i(saltanatning Osiyo va keyinçalik Afrika qismi uçun); Rumeli Q.i. rutbasi balandroq bölgan. Q.larga şartli yer mulki(arpalik) va xazinadan maoş tölangan. Sulton Mahmud II ning harbiy islohotlari natijasida (19-a.ning 20—30-y.lari) Q. lar real hokimiyatdan mahrum bölişgan, lekin 1922 y. sultonlik barham topguniga qadar oliy diniy martaba sifatida nomigagina mavjud bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОЗИАСКАР, қози ўрду - 1) мусулмон Шарқи мамлакатларида ҳарбий хизматдагиларнинг қозиси. Хива хонлигида лашкар ва қўшиндаги қонун-қоидалар устидан назорат қилиб, шаръий масалаларни ҳал қилган. Баъзи ҳолларда илтимосига мувофиқ ҳарбий бўлмаган кишиларнинг ишларини ҳам кўриш учун қабул қилган. Хон сафарга чиққанида Қ. унга ҳамроҳ бўлиб, ўз вазифасига тегишли ишлар бўйича хонга шахсан ўзи маълумот берган. Қ. расмий қабул маросимларида хоннинг ўнг томонида қозикалондан кейин, 2-ўринда ўтирган; 2) Усмонли турк империясида 14-а. ўрталаридан ҳарбий-суд табақаси бошлиғи, султон девони аъзоси. Қ. ҳарбий ишлар, 15-а.да шайхулислом мансаби жорий этилгунча эса диний ишлар юзасидан ҳам девонга тушган шикоят аризаларини кўриб ўзининг якуний қарорини чиқарган. 1481 й.дан 2 та Қ. бўлган: — Румэли Қ.и (салтанатнинг Европа қисми учун) ва Анадолу Қ.и(салтанатнинг Осиё ва кейинчалик Африка қисми учун); Румэли Қ.и. рутбаси баландроқ бўлган. Қ.ларга шартли ер мулки(арпалик) ва хазинадан маош тўланган. Султон Маҳмуд II нинг ҳарбий ислоҳотлари натижасида (19-а.нинг 20—30-й.лари) Қ. лар реал ҳокимиятдан маҳрум бўлишган, лекин 1922 й. султонлик барҳам топгунига қадар олий диний мартаба сифатида номигагина мавжуд бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.