Qozizoda Rumiy
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 291–292-b. — ziyouz.com
Rumiy Qozizoda (Salohiddin Muso ibn Muhammad) [taxm. 1360, Kiçik Osiyodagi Brussa ş. (hoz. Turkiyaning Bursa ş.) — 1437, Samarqand] — matematik va astronom. Xuroson va Movarounnaxrda bilim olgan. Taxm. 1400 y.da Samarqandga öqiş va ilmiy faoliyatini davom ettiriş uçun kelgan. Amir Temur saroyining boş astronomi Mavlono Ahmad qölida ham öqigan. Uluğbek ilmiy maktabining yaratilişida R.ning iştiroki katta. Xususan, R. taşabbusi b-n Ğiyosidsin Jamşid Koşiy va b. olimlar Samarqandga taklif etilgan. U Uluğbek madrasasida mat. va astronomiyadan ma'ruza öqigan. R.ni zamondoşlari «Aflotuni zamon» (öz davrining Platoni) deb ataşgan. Uluğbek rasadxonasi qurilişining rahbarlaridan biri. Koşiy vafotidan söng umrining oxirigaça uning noziri. R. Uluğbekning barça ilmiy tadbirlarida, jumladan, «Ziji Köragoniy» tuzişda iştirok etgan.
R. arifmetikaga oid tenglamalarni yeçişning Koşiy taklif qilgan iteratsion usuliga oid risola va b. asarlar yozgan. Koşiyning bu muxim ixtirosi bizgaça faqat R. va Miram Çalabiy asarlari orqali (har ikkisida turliça bayonda) yetib kelgan. Şuningdek, Maxmud alÇağminiyning «Astronomiyaning qisqa bayoni», Jamşiddin Samarqandiyning geometriya asoslariga doir, Mas'ud Taftazoniyning «Ilmlar kaliti» asarlariga R. yozgan şarhlari keng tarqalgan. R.ning öğli Hasan Çalabiy, nevarasi Miram (Miriam) Çalabiy ham taniqli olim bölişgan.
Ad.: QoriNiyoziy T. N., Uluğbek va uning ilmiy merosi, T., 1971.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РУМИЙ Қозизода (Салоҳиддин Мусо ибн Муҳаммад) [тахм. 1360, Кичик Осиёдаги Брусса ш. (ҳоз. Туркиянинг Бурса ш.) — 1437, Самарқанд] — математик ва астроном. Хуросон ва Мовароуннахрда билим олган. Тахм. 1400 й.да Самарқандга ўқиш ва илмий фаолиятини давом эттириш учун келган. Амир Темур саройининг бош астрономи Мавлоно Аҳмад қўлида ҳам ўқиган. Улуғбек илмий мактабининг яратилишида Р.нинг иштироки катта. Хусусан, Р. ташаббуси б-н Ғиёсидцин Жамшид Коший ва б. олимлар Самарқандга таклиф этилган. У Улуғбек мадрасасида мат. ва астрономиядан маъруза ўқиган. Р.ни замондошлари «Афлотуни замон» (ўз даврининг Платони) деб аташган. Улуғбек расадхонаси қурилишининг раҳбарларидан бири. Коший вафотидан сўнг умрининг охиригача унинг нозири. Р. Улуғбекнинг барча илмий тадбирларида, жумладан, «Зижи Кўрагоний» тузишда иштирок этган.
Р. арифметикага оид тенгламаларни ечишнинг Коший таклиф қилган итерацион усулига оид рисола ва б. асарлар ёзган. Кошийнинг бу мухим ихтироси бизгача фақат Р. ва Мирам Чалабий асарлари орқали (ҳар иккисида турлича баёнда) етиб келган. Шунингдек, Махмуд алЧағминийнинг «Астрономиянинг қисқа баёни», Жамшиддин Самарқандийнинг геометрия асосларига доир, Масъуд Тафтазонийнинг «Илмлар калити» асарларига Р. ёзган шарҳлари кенг тарқалган. Р.нинг ўғли Ҳасан Чалабий, невараси Мирам (Мириам) Чалабий ҳам таниқли олим бўлишган.
Ад.: ҚориНиёзий Т. Н., Улуғбек ва унинг илмий мероси, Т., 1971.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.