Quddus Muhammadiy
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 343–344-b. — ziyouz.com
Quddus Muhammadiy (Muhammadiyev Quddus) (1907.25.10 — Toşkent — 1999.22.6) — bolalar şoiri. Özbekiston xalq yozuvçisi (1982). Özbekistonda xizmat körsatgan öqituvçi (1957). Qişloq xöjaligi texnikumini tugatgan (1930), Örta Osiyo davlat un-ti (1931—32) va Toşkent tibbiyot in-ti (1932—37)da öqigan. Maktabda öqituvçi (1930—32). Islom şoir kotibi (1941 — 45). Şe'rlari 1928 y.dan «Quddus» taxallusi bilan matbuotda bosilgan. dastlabki şe'rlar töplami — «Öquvçiga esdalik» (1946) maktab bolalari hayotiga bağişlangan. «Şe'r va ertaklar», «Sinov» (1947), «Orzu», «Bahor keldi» (1948), «Qirq öğil, qirq qiz» şe'riy töplamlari (1951) hamda «Yangi uy» (1953), «Kitob», «Bu binoni kim qurgan?», «Oq toğlar», «Tentaksoy» kabi asarlarida inson mehnati uluğlangan. «Qanday bölmoğim kerak?» (1960), «Juda qiziq, juda çiroyli» (1961), «Ona-bola mehri» (1963), «Bola boşidan, öğlon yoşidan» (1964), «Qanotli döstlar» (1978), «Çöpon bobo qöşiği» (1979) va b. şe'r va ertaklar töplami naşr qilingan. Q.M. bolalarning yoşiga, saviyasiga mos qilib asarlar yaratgan, adabiy-badiiy vositalarni izlab topgan, kinoya, satira va yumor unsurlaridan unumli foydalangan. Q.M. ijodiga xos bölgan asosiy xususiyat uning asarlarida badiiylik, ma'rifiylik va tarbiyaviylikning uyğunligidadir. Şoir ijtimoiy hayot voqealari va tabiat hodisalariga teran nazar taşlaydi, ularning öziga xos içki va taşqi tomonlarini, rivojlaniş qonuniyatlarini çuqur idrok etadi hamda ularni bolalar adabiyoti talablariga muvofiq, ya'ni jonli va dinamik tarzda gavdalantiradi va badiiy umumlaşgan obrazlar yaratadi. «Tabiat alifbesi» (5 kitob, 1974—80)da bolalarni Özbekistonning boy va gözal tabiatini sevişga, suv va havosini musaffo saqlaşga çaqirgan. «Kitob va Oftob» (1986), «Men sizga bir hikmat aytaman» (1987) kabi asarlar muallifi. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1969).
As.Tanlangan asarlar, T., 1957; Oçil dasturxon [Şe'r va ertaklar[, T., 1970; Serebristiy topol, Stixi, M., 1982.
Ad.: Qöşjonov M., Quddus Muhammadiy va Kudrat Hikmat, T., 1963; Bat L . , Şoir va pedagog [«Özbek sovet bolalar adabiyoti» töplamida), T., 1969; Xöjayeva R., Quddus Muhammadiy, T.. 1980.
Rahmatulla Barakayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУДДУС МУҲАММАДИЙ (Муҳаммадиев Қуддус) (1907.25.10 — Тошкент — 1999.22.6) — болалар шоири. Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1982). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ўқитувчи (1957). Қишлоқ хўжалиги техникумини тугатган (1930), Ўрта Осиё давлат ун-ти (1931—32) ва Тошкент тиббиёт ин-ти (1932—37)да ўқиган. Мактабда ўқитувчи (1930—32). Ислом шоир котиби (1941 — 45). Шеърлари 1928 й.дан «Қуддус» тахаллуси билан матбуотда босилган. дастлабки шеърлар тўплами — «Ўқувчига эсдалик» (1946) мактаб болалари ҳаётига бағишланган. «Шеър ва эртаклар», «Синов» (1947), «Орзу», «Баҳор келди» (1948), «Қирқ ўғил, қирқ қиз» шеърий тўпламлари (1951) ҳамда «Янги уй» (1953), «Китоб», «Бу бинони ким қурган?», «Оқ тоғлар», «Тентаксой» каби асарларида инсон меҳнати улуғланган. «Қандай бўлмоғим керак?» (1960), «Жуда қизиқ, жуда чиройли» (1961), «Она-бола меҳри» (1963), «Бола бошидан, ўғлон ёшидан» (1964), «Қанотли дўстлар» (1978), «Чўпон бобо қўшиғи» (1979) ва б. шеър ва эртаклар тўплами нашр қилинган. Қ.М. болаларнинг ёшига, савиясига мос қилиб асарлар яратган, адабий-бадиий воситаларни излаб топган, киноя, сатира ва юмор унсурларидан унумли фойдаланган. Қ.М. ижодига хос бўлган асосий хусусият унинг асарларида бадиийлик, маърифийлик ва тарбиявийликнинг уйғунлигидадир. Шоир ижтимоий ҳаёт воқеалари ва табиат ҳодисаларига теран назар ташлайди, уларнинг ўзига хос ички ва ташқи томонларини, ривожланиш қонуниятларини чуқур идрок этади ҳамда уларни болалар адабиёти талабларига мувофиқ, яъни жонли ва динамик тарзда гавдалантиради ва бадиий умумлашган образлар яратади. «Табиат алифбеси» (5 китоб, 1974—80)да болаларни Ўзбекистоннинг бой ва гўзал табиатини севишга, сув ва ҳавосини мусаффо сақлашга чақирган. «Китоб ва Офтоб» (1986), «Мен сизга бир ҳикмат айтаман» (1987) каби асарлар муаллифи. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1969).
Ас.Танланган асарлар, Т., 1957; Очил дастурхон [Шеър ва эртаклар[, Т., 1970; Серебристый тополь, Стихи, М., 1982.
Ад.: Қўшжонов М., Қуддус Муҳаммадий ва Кудрат Ҳикмат, Т., 1963; Бать Л . , Шоир ва педагог [«Ўзбек совет болалар адабиёти» тўпламида), Т., 1969; Хўжаева Р., Қуддус Муҳаммадий, Т.. 1980.
Раҳматулла Баракаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.