Qudrat Umaroviç Xöjayev
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 296–297-b. — ziyouz.com
Xöjayev Qudrat Umaroviç (1911.5.5 — Toşkent — 1981.9.8) — aktyor, rej. Özbekiston xalq artista (1956). Moskva teatr san'ati intini tugatgan (1936). Ijodiy faoliyatini 1929 y.da Toşkent işçiyoşlar teatrida aktyorlikdan boşlagan. 1936—41 y.larda va yana 1952 y.dan Hamza teatrida aktyor. 2-jahon uruşi qatnaşçisi. Yangiyöl teatrida rej., Samarkand va Namangan viloyat teatrlarining badiiy rahbari (1942—52). Toşkent teatr va rassomlik san'ati intida pedagog (1961 — 81). Fitratning «Arslon» spektaklidagi Imom roli X.ning ilk sahnaviy obrazidir. Frans (Şiller, «Karokçilar»), Laert, Kassio (U. Şekspir, «Otello»), Qori (A. Qahhor, «Tobutdan tovuş»), Jogen (R. Tagor, «Gang daryosining qizi»), Sezar (U. Şekspir, «Yuliy Sezar»), Serebryakov (Çexov, «Vanya toğa»), Sakkokiy (M. Şayxzoda, «Mirzo Ulugbek»), Saidxon (S. Azimov, «Qonli sarob»), Ilhom (B. Rahmonov, «Yurak sirlari») kabi rollari bilan şuhrat qozongan. Rej. sifatida «Farhod va Şirin» (Xurşid), «Momakaldiroq» (A. Ostrovskiy), «Halima» (F. Zafariy) singari spektakllarni saxnalaştirgan. Har qanday obrazning taşqi qiyofasi, nutqi, yurişturişini, öziga xos odatlarini puxta öylardi, şu orqali qahramonining içki dunyosini oçib berardi. Uning qahramonlari köpinça madaniyatli, bilimdon, salohiyatli bölardi. X. satirik obrazlar ustasi sifatida ham tanilgan. Şu xususiyatlar kinofilmlardagi obrazlarida ham öz aksini topgan (Nargiz, «Alişer Navoiy»; Naziriy, «Hamza»; Naqşobiy, «Ikki dil dostoni» va b.).
Ac: Gözallik şaydosiman, T., 1976; Sahnaga yöl, T., 1982; Monolog ob aktyorskoy jizni, T., 1983.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЎЖАЕВ Қудрат Умарович (1911.5.5 — Тошкент — 1981.9.8) — актёр, реж. Ўзбекистон халқ артиста (1956). Москва театр санъати интини тугатган (1936). Ижодий фаолиятини 1929 й.да Тошкент ишчиёшлар театрида актёрликдан бошлаган. 1936—41 й.ларда ва яна 1952 й.дан Ҳамза театрида актёр. 2-жаҳон уруши қатнашчиси. Янгийўл театрида реж., Самарканд ва Наманган вилоят театрларининг бадиий раҳбари (1942—52). Тошкент театр ва рассомлик санъати интида педагог (1961 — 81). Фитратнинг «Арслон» спектаклидаги Имом роли Х.нинг илк саҳнавий образидир. Франц (Шиллер, «Карокчилар»), Лаэрт, Кассио (У. Шекспир, «Отелло»), Қори (А. Қаҳҳор, «Тобутдан товуш»), Жоген (Р. Тагор, «Ганг дарёсининг қизи»), Цезарь (У. Шекспир, «Юлий Цезарь»), Серебряков (Чехов, «Ваня тоға»), Саккокий (М. Шайхзода, «Мирзо Улугбек»), Саидхон (С. Азимов, «Қонли сароб»), Илҳом (Б. Раҳмонов, «Юрак сирлари») каби роллари билан шуҳрат қозонган. Реж. сифатида «Фарҳод ва Ширин» (Хуршид), «Момакалдироқ» (А. Островский), «Ҳалима» (F. Зафарий) сингари спектаклларни сахналаштирган. Ҳар қандай образнинг ташқи қиёфаси, нутқи, юриштуришини, ўзига хос одатларини пухта ўйларди, шу орқали қаҳрамонининг ички дунёсини очиб берарди. Унинг қаҳрамонлари кўпинча маданиятли, билимдон, салоҳиятли бўларди. X. сатирик образлар устаси сифатида ҳам танилган. Шу хусусиятлар кинофильмлардаги образларида ҳам ўз аксини топган (Наргиз, «Алишер Навоий»; Назирий, «Ҳамза»; Нақшобий, «Икки дил достони» ва б.).
Ac: Гўзаллик шайдосиман, Т., 1976; Саҳнага йўл, Т., 1982; Монолог об актёрской жизни, Т., 1983.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.