Qulf
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 369-b. — ziyouz.com
Qulf — 1) eşik, darvoza, sandiq, javon va b.ni qulflaş uçun möljallangan, kalit bilan oçilib-yopiladigan moslama. Asosan, metalldan yasaladi. Dastlab, Ossuriya, Bobil va Misrda taxm. mil. av. 2- ming yillikda yaratilgan. Q. tuzilişi va mexanizmining işlaşiga qarab, turli şakldagi quzğaluvçan plastinalar majmuidan iborat suvaldali, suvalda-siz, silindrik, maxfiy xillarga bölinadi. Suvaldali Q. da kalit tilining çiqiqlari ma'lum pla-stinalar qirralari bilan mos kelgandagina buraladi va Q. oçiladi yoki yopiladi. Maxfiy Q. larda odatdagi Q. mexanizmlari ele-mentlaridan taşqari ularni kalit bilan yoki kalitsiz oçişga imkon beradigan harfli yoki raqamli şifr böladi. Maxsus Q. turlari (mas, zargarlik buyumlarida qölla-niladigan Q.lar) ham bor; 2) me'-morlikda — gumbaz, ravoq tepasidagi örta qism.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЛФ — 1) эшик, дарвоза, сандиқ, жавон ва б.ни қулфлаш учун мўлжалланган, калит билан очилиб-ёпиладиган мослама. Асосан, металлдан ясалади. Дастлаб, Оссурия, Бобил ва Мисрда тахм. мил. ав. 2- минг йилликда яратилган. Қ. тузилиши ва механизмининг ишлашига қараб, турли шаклдаги қузғалувчан пластиналар мажмуидан иборат сувальдали, сувальда-сиз, цилиндрик, махфий хилларга бўлинади. Сувальдали Қ. да калит тилининг чиқиқлари маълум пла-стиналар қирралари билан мос келгандагина буралади ва Қ. очилади ёки ёпилади. Махфий Қ. ларда одатдаги Қ. механизмлари эле-ментларидан ташқари уларни калит билан ёки калитсиз очишга имкон берадиган ҳарфли ёки рақамли шифр бўлади. Махсус Қ. турлари (мас, заргарлик буюмларида қўлла-ниладиган Қ.лар) ҳам бор; 2) меъ-морликда — гумбаз, равоқ тепасидаги ўрта қисм.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.