Quloq kasalliklari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 365–366-b. — ziyouz.com
Quloq kasalliklari - quloq ning tuğma nuqsonlari, şikastlanişi va kasalliklari. Tuğma nuqsonlariga: taşqi eşituv yölining bitib ketişi (atreziyalar), quloq suprasining yaxşi rivojlanmaganligi (mikrotiya), ya'ni kemtik bölişi (xalqda çinoq deyiladi) yo butunlay bölmasligi (anotiya); örta quloqda, asosan, noğora böşliğidagi suyak töqimasining ösib ketişi, eşituv suyakçalari bölmasligi yoki ularning özaro birikib ketişi; içki quloqda korti organining yöqligi yoki töla rivojlanmaganligi va b. kiradi. Taşqi quloq şikastlari, mas, quloq suprasining lat yeyişi (aksari sport travmasi), uning teri osti yoki toğay pardasiga qon quyilişi (gematoma) köp uçraydi. Kalla suyagi oğir jarohatlanganda, odatda, örta va içki quloq şikastlanadi. Haddan ziyod kuçli ovoz yoki uzoq vaqt şovqin ta'sir etişi — akustik travma, şuningdek, yuqori darajadagi bosimning birdan pasayişi (barotravma) oqibatida içki quloq zararlanadi. Quloq sariği (quloq kiri, çirk ham deyiladi)ning köp ajralişi (hamda taşqi eşituv yöliga tiqilib qolişi) taşqi quloqning keng tarqalgan (yalliğlanişsiz ötadigan) kasalliklaridan. Quloq suprasi terisida ekzema, saramas, çipqon, zamburuğ kasalliklari (otomi-koz) ham kuzatilişi; örta quloq bilan içki quloqni birlaştirib turadigan oval darça sohasidagi suyak töqimasining ösib ketişi natijasida eşitiş xususiyati tobora pasayib borişi mumkin (q. Otoskleroz). Içki quloqning yalliğlanişsiz keçadigan kasalliklari intoksikatsiya, qon aylanişi, vegetativ nerv sistemasi va endokrin bezlar faoliyatining buzilişi oqibatida kelib çiqadi. Quloqning yalliğlaniş bilan ötadigan xastaliklari otit deb ataladi (q. Kuloq oğirligi, Quloq şanğillaşi). Kasallikka öz vaqtida davo qilib, bemor vraç buyurganlarini qat'iy bajarsa, u köpinça tuzalib ketadi; aksinça, vraç körsatmalariga amal qilinmasa yoki har kim öz bilgiça davolansa, yalliğlaniş surunkali tus olişi, şunin-gdek, meningit, sepsis, miya töqimasi abssessi kabi oğir asoratlarga olib kelişi mumkin. Aksariyat, infeksion kasalliklar (gripp, meningit, qizamiq, tepki), şuningdek, antibiotiklarni nazoratsiz işlatiş (asosan, öz bilgiça davolaş), xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qil-maslik, individual himoya vositalaridan foydalanmaslik va b. quloq oğirligi va karlikka sabab böladi.
Quloqqa yot jismlar — tugmaça va b. tuşişi (xususan, bolalarda) va mayda haşarotlar kirib ketişi tez-tez uçrab turadi. Quloqdan yot jismlarni faqat vraç çiqarib olişi lozim, öz bilgiça uriniş yot jismni içkariga itarib yuborişi va uni olişni qiyinlaştirişi mumkin. Quloq şikastlanişi orasida quloq suprasini sovuq uruşi köp uçraydi. Quloqni faqat kosmetik kabinetda teştiriş kerak, aks holda quloq suprasiga infeksiya kirib, uni yalliğlantirişi mumkin. Q.k.ning oldini oliş va eşitiş faoliyatini asraşda burundan normal nafas olişning ahamiyati katta. Şuning uçun ayniqsa, bolalarda adenoid, polip, gaymorit va h.k.ni öz vaqgida davolaş, burun tösiği qiyşiğini bartaraf etiş zarur.
Q.: Otoskleroz, Quloq şanğillaşi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЛОҚ КАСАЛЛИКЛАРИ - қулоқ нинг туғма нуқсонлари, шикастланиши ва касалликлари. Туғма нуқсонларига: ташқи эшитув йўлининг битиб кетиши (атрезиялар), қулоқ супрасининг яхши ривожланмаганлиги (микротия), яъни кемтик бўлиши (халқда чиноқ дейилади) ё бутунлай бўлмаслиги (анотия); ўрта қулоқда, асосан, ноғора бўшлиғидаги суяк тўқимасининг ўсиб кетиши, эшитув суякчалари бўлмаслиги ёки уларнинг ўзаро бирикиб кетиши; ички қулоқда корти органининг йўқлиги ёки тўла ривожланмаганлиги ва б. киради. Ташқи қулоқ шикастлари, мас, қулоқ супрасининг лат ейиши (аксари спорт травмаси), унинг тери ости ёки тоғай пардасига қон қуйилиши (гематома) кўп учрайди. Калла суяги оғир жароҳатланганда, одатда, ўрта ва ички қулоқ шикастланади. Ҳаддан зиёд кучли овоз ёки узоқ вақт шовқин таъсир этиши — акустик травма, шунингдек, юқори даражадаги босимнинг бирдан пасайиши (баротравма) оқибатида ички қулоқ зарарланади. Қулоқ сариғи (қулоқ кири, чирк ҳам дейилади)нинг кўп ажралиши (ҳамда ташқи эшитув йўлига тиқилиб қолиши) ташқи қулоқнинг кенг тарқалган (яллиғланишсиз ўтадиган) касалликларидан. Қулоқ супраси терисида экзема, сарамас, чипқон, замбуруғ касалликлари (отоми-коз) ҳам кузатилиши; ўрта қулоқ билан ички қулоқни бирлаштириб турадиган овал дарча соҳасидаги суяк тўқимасининг ўсиб кетиши натижасида эшитиш хусусияти тобора пасайиб бориши мумкин (қ. Отосклероз). Ички қулоқнинг яллиғланишсиз кечадиган касалликлари интоксикация, қон айланиши, вегетатив нерв системаси ва эндокрин безлар фаолиятининг бузилиши оқибатида келиб чиқади. Қулоқнинг яллиғланиш билан ўтадиган хасталиклари отит деб аталади (қ. Кулоқ оғирлиги, Қулоқ шанғиллаши). Касалликка ўз вақтида даво қилиб, бемор врач буюрганларини қатъий бажарса, у кўпинча тузалиб кетади; аксинча, врач кўрсатмаларига амал қилинмаса ёки ҳар ким ўз билгича даволанса, яллиғланиш сурункали тус олиши, шунин-гдек, менингит, сепсис, мия тўқимаси абсцесси каби оғир асоратларга олиб келиши мумкин. Аксарият, инфекцион касалликлар (грипп, менингит, қизамиқ, тепки), шунингдек, антибиотикларни назоратсиз ишлатиш (асосан, ўз билгича даволаш), хавфсизлик техникаси қоидаларига риоя қил-маслик, индивидуал ҳимоя воситаларидан фойдаланмаслик ва б. қулоқ оғирлиги ва карликка сабаб бўлади.
Қулоққа ёт жисмлар — тугмача ва б. тушиши (хусусан, болаларда) ва майда ҳашаротлар кириб кетиши тез-тез учраб туради. Қулоқдан ёт жисмларни фақат врач чиқариб олиши лозим, ўз билгича уриниш ёт жисмни ичкарига итариб юбориши ва уни олишни қийинлаштириши мумкин. Қулоқ шикастланиши орасида қулоқ супрасини совуқ уруши кўп учрайди. Қулоқни фақат косметик кабинетда тештириш керак, акс ҳолда қулоқ супрасига инфекция кириб, уни яллиғлантириши мумкин. Қ.к.нинг олдини олиш ва эшитиш фаолиятини асрашда бурундан нормал нафас олишнинг аҳамияти катта. Шунинг учун айниқса, болаларда аденоид, полип, гайморит ва ҳ.к.ни ўз вақгида даволаш, бурун тўсиғи қийшиғини бартараф этиш зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.