Qum vannalari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 369–370-b. — ziyouz.com
Qum vannalari QUM VANNALARI, qumga tu şiş, psammoterapiya — issiq qumdan davo maqsadida foydalaniş; issiq bilan davolaş usullaridan. Qa-dimda quyoşda qizigan issiq qum bilan davolaş keng rusum bölgan; arab, yunon, rimliklar va Şarqiy Hindiston aholisi örtasida bu usul samarali qöllanilgan. Q.v. haqidagi ma'lumotlar Ibn Sino qölyozmalarida ham qayd etilgan. «Agar qumdan mahorat bilan foydalana olsangiz, moddalar al-maşinuvini yaxşilaşga erişiladi. Inson baquvvat bölib, kayfiyati tetiklanadi. Ortiqça moddalar tezda erib, ter bilan çiqib ketadi, u surun-kali sovuklikni bartaraf etadi, boş oğriğini qoldirib, miyani mustahkamlaydi». Qum bilan davolaş yoz oylarida ötkaziladi, asosan, qumning yuqori qatlamidan foydalaniladi. Ertalab qum maydonçalarida medal-on şaklida 2x1 m hajmidagi «jöyaça»lar tayyorlanadi. Har bir «jöyaça» ning boş tomoniga 6—10 sm balandlikda qumdan tayyorlangan yostiqçalar qöyiladi. Bemorlar muolaja qabul qilişdan yarim soat oldin kelib, maxsus soya joyda dam olişadi va issiq muhitning termik şaroitiga könikişadi. Bu vaqtda tibbiy xodimlar bemorning vazni, gavda harorati, qon bosimi, pulsi va h.k.ni ölçaydi. Bevosita muolaja ötkaziş oldidan ertalab tayyorlab qöyilgan va oftobda qizigan «jöyaça»larning yupqa qavati olinadi va töplab qöyiladi. Bemor jöyaçaga yotgandan keyin uning badani qum bilan öraladi va eng ustki qismi töplab qöyilgan issiq qum bilan kömiladi. Q.v. umumiy va mahalliy bölişi mumkin. Umumiy Q.v. ötkazilganda bemorning tanasi va qöl-oyoqlari (yurak sohasidan taşqari) issiq qum bilan öraladi. Mahalliy usulda bemorning qöl va oyoqlari yoki tanasining ayrim qismigina öraladi. bemorning boşi ustiga quyoşdan himoya qiliş uçun soyabon qöyiladi. Umumiy qumli vannalar kattalar uçun 20—30, bolalar uçun esa 10—15 min davomida qabul qilinadi. Mahalliy muolaja 40— 60 min., söngra issiq suvda yuviniş tavsiya etiladi. Q.v. ta'sirida butun tana bir xidda qiziydi, oğriq qoladi. Organizmda oksidlaniş jarayonlari kuçayadi. Q.v.ni poliartrit, periferik nerv sistemasi kasalliklari, ayollar jinsiy a'zolarining surunkali kasalliklarida buyuriladi.
Tibbiy tiklaniş va fizioterapiya ilmiy tadqiqot institutinkng Termiz filialida bemorlarni qum bilan davolaş yölga qöyilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУМ ВАННАЛАРИ, қумга ту шиш, псаммотерапия — иссиқ қумдан даво мақсадида фойдаланиш; иссиқ билан даволаш усулларидан. Қа-димда қуёшда қизиган иссиқ қум билан даволаш кенг русум бўлган; араб, юнон, римликлар ва Шарқий Ҳиндистон аҳолиси ўртасида бу усул самарали қўлланилган. Қ.в. ҳақидаги маълумотлар Ибн Сино қўлёзмаларида ҳам қайд этилган. «Агар қумдан маҳорат билан фойдалана олсангиз, моддалар ал-машинувини яхшилашга эришилади. Инсон бақувват бўлиб, кайфияти тетикланади. Ортиқча моддалар тезда эриб, тер билан чиқиб кетади, у сурун-кали совукликни бартараф этади, бош оғриғини қолдириб, мияни мустаҳкамлайди». Қум билан даволаш ёз ойларида ўтказилади, асосан, қумнинг юқори қатламидан фойдаланилади. Эрталаб қум майдончаларида медаль-он шаклида 2x1 м ҳажмидаги «жўяча»лар тайёрланади. Ҳар бир «жўяча» нинг бош томонига 6—10 см баландликда қумдан тайёрланган ёстиқчалар қўйилади. Беморлар муолажа қабул қилишдан ярим соат олдин келиб, махсус соя жойда дам олишади ва иссиқ муҳитнинг термик шароитига кўникишади. Бу вақтда тиббий ходимлар беморнинг вазни, гавда ҳарорати, қон босими, пульси ва ҳ.к.ни ўлчайди. Бевосита муолажа ўтказиш олдидан эрталаб тайёрлаб қўйилган ва офтобда қизиган «жўяча»ларнинг юпқа қавати олинади ва тўплаб қўйилади. Бемор жўячага ётгандан кейин унинг бадани қум билан ўралади ва энг устки қисми тўплаб қўйилган иссиқ қум билан кўмилади. Қ.в. умумий ва маҳаллий бўлиши мумкин. Умумий Қ.в. ўтказилганда беморнинг танаси ва қўл-оёқлари (юрак соҳасидан ташқари) иссиқ қум билан ўралади. Маҳаллий усулда беморнинг қўл ва оёқлари ёки танасининг айрим қисмигина ўралади. беморнинг боши устига қуёшдан ҳимоя қилиш учун соябон қўйилади. Умумий қумли ванналар катталар учун 20—30, болалар учун эса 10—15 мин давомида қабул қилинади. Маҳаллий муолажа 40— 60 мин., сўнгра иссиқ сувда ювиниш тавсия этилади. Қ.в. таъсирида бутун тана бир хидда қизийди, оғриқ қолади. Организмда оксидланиш жараёнлари кучаяди. Қ.в.ни полиартрит, периферик нерв системаси касалликлари, аёллар жинсий аъзоларининг сурункали касалликларида буюрилади.
Тиббий тикланиш ва физиотерапия илмий тадқиқот институтинкнг Термиз филиалида беморларни қум билан даволаш йўлга қўйилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.