Qumli tuproqlar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 372-b. — ziyouz.com
Qumli tuproqlar - tuproq turi; mexanik tarkibida 0,05—1,0 mm li qum zarraçalari köp (90—100%), 0,01 mm dan kiçik zarraçalar miqdori 10% ga yaqin, 0,001 mm dan kiçik mayda zarraçalar 2—4%dan oşmaydi. Q.t. yuza qismida yupqa, yumşoq (havol) qumli quruq qavat bölib, çuqurlaşgan sari efemer ötlar ildizi aralaşib ketgan ötkinçi gorizont yotadi. Q.t. çöl mintaqasida şu zonaning asosan taqirlar, taqirli tuproqlar va ötloqi tuproqlari bilan bir kompleksda hamda qad. daryo, soylarning quruq deltalari va b.da tarqalgan. Q.t., odatda, qatlamining yupqaligi, organik modda (çirindi) miqdorining kamligi (eng yuqori qavatda ham 0,5% dan oşmay-di), suv siğimining pastligi va b. ösimlik ösişi uçun noqulay xossalari bilan ajralib turadi; bunday tuproqlar şamol eroziyasi (deflyatsiya) ga juda moyil. Q.t.dan suğorma dehqonçilikda juda kam foydalaniladi. Markaziy Farğona, Quyi Amudaryo va boşqa r-nlardagi çöl Q.t.ining kiçikkiçik massivlari ötlar ekiş va b. usullar yordamida özlaştirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУМЛИ ТУПРОҚЛАР - тупроқ тури; механик таркибида 0,05—1,0 мм ли қум заррачалари кўп (90—100%), 0,01 мм дан кичик заррачалар миқдори 10% га яқин, 0,001 мм дан кичик майда заррачалар 2—4%дан ошмайди. Қ.т. юза қисмида юпқа, юмшоқ (ҳавол) қумли қуруқ қават бўлиб, чуқурлашган сари эфемер ўтлар илдизи аралашиб кетган ўткинчи горизонт ётади. Қ.т. чўл минтақасида шу зонанинг асосан тақирлар, тақирли тупроқлар ва ўтлоқи тупроқлари билан бир комплексда ҳамда қад. дарё, сойларнинг қуруқ дельталари ва б.да тарқалган. Қ.т., одатда, қатламининг юпқалиги, органик модда (чиринди) миқдорининг камлиги (энг юқори қаватда ҳам 0,5% дан ошмай-ди), сув сиғимининг пастлиги ва б. ўсимлик ўсиши учун ноқулай хоссалари билан ажралиб туради; бундай тупроқлар шамол эрозияси (дефляция) га жуда мойил. Қ.т.дан суғорма деҳқончиликда жуда кам фойдаланилади. Марказий Фарғона, Қуйи Амударё ва бошқа р-нлардаги чўл Қ.т.ининг кичиккичик массивлари ўтлар экиш ва б. усуллар ёрдамида ўзлаштирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.