Qumtoş
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 374–375-b. — ziyouz.com
Qumtoş — çökindi toğ jinsi, gilli, karbonatli, kremniyli va b. materiallar bilan iyementlaşgan qum donalaridan taşkil topgan. Qum kabi Q. aksari qismini taşkil etuvçi donaçalarning ölçamiga qarab mayda donali (0,1 dan 0,25 mm), örta donali (0,25—0,5 mm), yirik donali (0,5 mm) larga, mineral tarkibi böyiça kvars-li, arkozli Q. va grauvakkalarga bölinadi. Ziçligi 2,2 — 2,7 g/sm3, ğovak-liligi 0,69—6,70%, suv şimişi 0,63—6,0% ni taşkil etadi. Kremniy va karbonat moddalar yordamida se-mentlaşgan Q.larning fizik-mexanik xossalari yuqori, gil yordamida birikkan Q. esa sifatsiz böladi. Q.ning ötga çidamliligi har xil; kremniyli modda yordamida jipslaşgan toza kvarsli Q. eng yuqori (1700°gaça) olovbardoşlikka ega. Qurilişda Q.dan devoriy va qoplama materiallar, xarsangtoş, şağal (yöl qurilişi va betonda töldirgiç sifatida foydalaniladi. Tarkibida 95% dan ortiq kremnezyom (5Yu ) bölgan
2 kvarsli Q.lar dinas i.ç.da, mis va nikel quyişda flyus sifatida hamda şişa tayyorlaşda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУМТОШ — чўкинди тоғ жинси, гилли, карбонатли, кремнийли ва б. материаллар билан иементлашган қум доналаридан ташкил топган. Қум каби Қ. аксари қисмини ташкил этувчи доначаларнинг ўлчамига қараб майда донали (0,1 дан 0,25 мм), ўрта донали (0,25—0,5 мм), йирик донали (0,5 мм) ларга, минерал таркиби бўйича кварц-ли, аркозли Қ. ва грауваккаларга бўлинади. Зичлиги 2,2 — 2,7 г/см3, ғовак-лилиги 0,69—6,70%, сув шимиши 0,63—6,0% ни ташкил этади. Кремний ва карбонат моддалар ёрдамида це-ментлашган Қ.ларнинг физик-механик хоссалари юқори, гил ёрдамида бириккан Қ. эса сифатсиз бўлади. Қ.нинг ўтга чидамлилиги ҳар хил; кремнийли модда ёрдамида жипслашган тоза кварцли Қ. энг юқори (1700°гача) оловбардошликка эга. Қурилишда Қ.дан деворий ва қоплама материаллар, харсангтош, шағал (йўл қурилиши ва бетонда тўлдиргич сифатида фойдаланилади. Таркибида 95% дан ортиқ кремнезём (5Ю ) бўлган
2 кварцли Қ.лар динас и.ч.да, мис ва никель қуйишда флюс сифатида ҳамда шиша тайёрлашда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.