Qunğir tuproqlar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 433-b. — ziyouz.com
Qunğir tuproqlar QUNĞIR TUPROQLAR, çöl va daşt qönğir tuproqlari — tuproq tipi. Asosan, çala çöllarda, Kaspiy va Orol dengizlarining şim. sohillari hamda Qozoğiston past toğlariningjan. qismida tarqalgan. Q.t. yuvilmaydigan suv rejimiga ega bölgan, tuproqda nam yetarli bölmagan, buğlaniş yoğinlar miqdoriga nisbatan 4—5 marta köp, muhiti işqoriy, iqlimi keskin kontinental — yozi issiq, qişi sovuq, yillik yoğin miqdori 100 — 250 mm bölgan hududlarda şakllanadi. Tuproq hosil qiluvçi jinslar, asosan, lyossimon qumoqlar va turli darajada şörlangan allyuvial-köl çökindilaridan iborat.
Q.t. tarkibidagi gumus miqdoriga qarab 2 tipçaga bölinadi: tipik Q.t. (gumus miqdori 1,5—2%) va oç qönğir tusli Q. t. (gumus miqdori 1 — 1,5%). Gumus miqdori mexanik tarkibiga köra yuqori qatlamlarda 1,5—2% gaça, qumoq va qumli tuproqlarda 0,4—1% atrofida. Umumiy azot tuproqning yuqori gorizontlarida 0,11-0,18, fosfor 0,06-0,2%. Q.t.dan, asosan, çorvaçilikda qöylar boqiş uçun yaylovlar sifatida foydalaniladi. Şamol eroziyasi kuçli rivojlanganligi sababli unga qarşi kuraş tadbirlariga alohida e'tibor beriladi. Yaylovlar holatini yaxşilaşda liman usulida suğorişlan foydalaniş mumkin.
Hodimat Maxsudov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУНҒИР ТУПРОҚЛАР, чўл ва дашт қўнғир тупроқлари — тупроқ типи. Асосан, чала чўлларда, Каспий ва Орол денгизларининг шим. соҳиллари ҳамда Қозоғистон паст тоғларинингжан. қисмида тарқалган. Қ.т. ювилмайдиган сув режимига эга бўлган, тупроқда нам етарли бўлмаган, буғланиш ёғинлар миқдорига нисбатан 4—5 марта кўп, муҳити ишқорий, иқлими кескин континентал — ёзи иссиқ, қиши совуқ, йиллик ёғин миқдори 100 — 250 мм бўлган ҳудудларда шаклланади. Тупроқ ҳосил қилувчи жинслар, асосан, лёссимон қумоқлар ва турли даражада шўрланган аллювиал-кўл чўкиндиларидан иборат.
Қ.т. таркибидаги гумус миқдорига қараб 2 типчага бўлинади: типик Қ.т. (гумус миқдори 1,5—2%) ва оч қўнғир тусли Қ. т. (гумус миқдори 1 — 1,5%). Гумус миқдори механик таркибига кўра юқори қатламларда 1,5—2% гача, қумоқ ва қумли тупроқларда 0,4—1% атрофида. Умумий азот тупроқнинг юқори горизонтларида 0,11-0,18, фосфор 0,06-0,2%. Қ.т.дан, асосан, чорвачиликда қўйлар боқиш учун яйловлар сифатида фойдаланилади. Шамол эрозияси кучли ривожланганлиги сабабли унга қарши кураш тадбирларига алоҳида эътибор берилади. Яйловлар ҳолатини яхшилашда лиман усулида суғоришлан фойдаланиш мумкин.
Ҳодимат Махсудов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.