Quriliş fizikasi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 391–392-b. — ziyouz.com
Quriliş fizikasi - bino va inşootlarni quriş hamda ulardan foydalaniş bilan boğliq fizik jarayonlar va hodisalarni örganiş hamda ularga doir muhandislik hisoblaş usullarini işlab çiqiş bilan şuğullanuvçi ilmiy fanlar (amaliy fizika bölimlari) majmui. Asosiy sohalari — quriliş akustikasi. kuriliş yoruğlik texnikasi, quriliş issiqlik texnikasi. Bular tovuş yoki yoruğlikning tarqalişi, issiqlikning köçişi qonuniyatlarini örganiş masalalari bilan şuğullanadi. Ular işlab çiqqan tavsiyalar binolar va inşootlarda odamning sezgi organlari uçun eng qulay va gigiyena nuqtai nazaridan eng maqbul akustika, yoruğlik va t-ra-namlik şaroitlarini yaratişda juda qöl keladi. Quriliş konstruksiyalari va quriliş materi-allarining çidamliligi nazariyasi, quriliş iqlimşunosligi va quriliş aerodinamikasi bölimlari ham Qf.ning muhim sohalari hisoblanadi. Bino va inşootlarning mustah-kamligi, bikirligi va turğunligi masalalari amaliy fizikaning muhim bölimi quriliş mexanikasit örganiladi.
Quriliş iqlimşunosligida bino va inşootlar hamda ularning konstruksiyalariga taşqi iqlim şaroitlarining ta'siri örganiladi. Xonalardagi içki iqlimning xususiyatlari ularning binoda qanday joylaşganligiga va binoning aerodinamik körsatkiçlariga boğliq, çunki xonalarda t-ra va namlikning tarqalişi tabiiy havo almaşiniş şaroitlariga qarab har xil böladi. Quriliş obyektlarining aerodinamik şart-şaroitlarini örganiş sanoat va jamoat binolarini har taraflama qulay qurişga imkon beradi. Q.f.ning taraqqiyoti bu boradagi i.t. işlarida yangi usullar va vositalardan foydalaniş bilan boğliq. Mas, quriliş materiallarining struktura-mexanik körsatkiçlari, ularning konstruksiyalaridagi namlik şaroiti va holatini örganişda ultratovuşlar, lazer nurlari, gamma-nurlar, radioaktiv izotoplardan foydalaniladi. Xona içidagi havoni isitiş va mö'tadillaşda yarimötkazgiçlar texnikasini qöllaş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУРИЛИШ ФИЗИКАСИ - бино ва иншоотларни қуриш ҳамда улардан фойдаланиш билан боғлиқ физик жараёнлар ва ҳодисаларни ўрганиш ҳамда уларга доир муҳандислик ҳисоблаш усулларини ишлаб чиқиш билан шуғулланувчи илмий фанлар (амалий физика бўлимлари) мажмуи. Асосий соҳалари — қурилиш акустикаси. курилиш ёруғлик техникаси, қурилиш иссиқлик техникаси. Булар товуш ёки ёруғликнинг тарқалиши, иссиқликнинг кўчиши қонуниятларини ўрганиш масалалари билан шуғулланади. Улар ишлаб чиққан тавсиялар бинолар ва иншоотларда одамнинг сезги органлари учун энг қулай ва гигиена нуқтаи назаридан энг мақбул акустика, ёруғлик ва т-ра-намлик шароитларини яратишда жуда қўл келади. Қурилиш конструкциялари ва қурилиш матери-алларининг чидамлилиги назарияси, қурилиш иқлимшунослиги ва қурилиш аэродинамикаси бўлимлари ҳам Қф.нинг муҳим соҳалари ҳисобланади. Бино ва иншоотларнинг мустаҳ-камлиги, бикирлиги ва турғунлиги масалалари амалий физиканинг муҳим бўлими қурилиш механикасит ўрганилади.
Қурилиш иқлимшунослигида бино ва иншоотлар ҳамда уларнинг конструкцияларига ташқи иқлим шароитларининг таъсири ўрганилади. Хоналардаги ички иқлимнинг хусусиятлари уларнинг бинода қандай жойлашганлигига ва бинонинг аэродинамик кўрсаткичларига боғлиқ, чунки хоналарда т-ра ва намликнинг тарқалиши табиий ҳаво алмашиниш шароитларига қараб ҳар хил бўлади. Қурилиш объектларининг аэродинамик шарт-шароитларини ўрганиш саноат ва жамоат биноларини ҳар тарафлама қулай қуришга имкон беради. Қ.ф.нинг тараққиёти бу борадаги и.т. ишларида янги усуллар ва воситалардан фойдаланиш билан боғлиқ. Мас, қурилиш материалларининг структура-механик кўрсаткичлари, уларнинг конструкцияларидаги намлик шароити ва ҳолатини ўрганишда ультратовушлар, лазер нурлари, гамма-нурлар, радиоактив изотоплардан фойдаланилади. Хона ичидаги ҳавони иситиш ва мўътадиллашда яримўтказгичлар техникасини қўллаш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.