Quriliş maşinalari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 389-b. — ziyouz.com
Quriliş maşinalari - quriliş va ta'mirlaş işlarini bajariş uçun möljallangan mexani-zatsiya vositalari. Quriladigan bino va inşootlar örnini tayyorlaş, yer tekislaş va qaziş işlarini bajariş, yöl qurilişi, yiğma konst-ruksiyalarni montaj qiliş, burğilaş, ustun-qoziq qoqiş, armaturalar tayyorlaş va ularni payvandlaş, beton qorişmasini quyiş, tom yopiş, pardozlaş va b. işlarni bajariş uçun möljallangan texnologik guruhlarga bölinadi.
Bino va inşootlar örnini tayyorlaş işlari (gruntni yumşatiş, quriliş maydonçasini butalar, daraxtlar, toşlardan tozalaş) almaşinadigan iş jihozlari örnatilgan zanjirli traktorlar negizidagi maşinalar b~n; yer tekislaş va qaziş işlari bir va köp çömiçli ekskava-torlar, zovur qazigiçlar, buldozerlar, skreperlar, avtogreyderlar, bir çömiçli yuklagiçlar va b. b-n; yöl qurilişi işlari yer qaziş maşinalari, maxsus yöl qurilişi maşinalari b-n; temir yöl qurilişidagi işlar rels-şpal yotqiziş, ballast yoyiş, izlarni töğrilaş maşinalari bilan bajariladi. Qoya gruntlari tayyorlaşdagi burğilaş, ruda bölmagan quriliş aşyolarini qazib oliş, ustun-qoziq örnatiş uçun quduq qaziş va b. işlar turli burğilaş maşinalari yordamida qilinadi. Zamin tayyorlaş işlari ustun-qoziq qoqiş jihozlari, dizel-bolğa, buğ-havo bol-ğalari, vibrobotirgiç bilan bajariladi. Beton va temir-beton işlari domkratlar, armatura-payvandlaş qurilmalari, beton qorgiçlar, avto-betontaşigiçlar, avtobetonnasoslar, ziçlagiç (vibrator)lar, beton yotqiz-giçlar; tom qoplama yopiş işlari tom yopiş maşinalari, mastika taşiş va uzatiş maşinalari; pardozlaş işlari qorişma qorgiç, qorişma uza-tiş nasosi, suvaş-silliqlaş, koşinlaş-silliqlaş, parketlaş-silliqlaş maşinalari, mexanizatsiyalaşgan köçma böyoqçilik st-yalari, şpaklyovka qurilmalari bilan qilinadi.
Qurilişda yuk kötariş kranlari, kötariş-taşiş, ortiş-tuşiriş maşinalari, uzluksiz taşiş va b. maşinalardan ham foydalaniladi. Q.m.dan foydalaniş işlarini kom-pyuterlaşgan robotlar yordamida boşqariş asta-sekin rasm bölmoqda.
Ad.: Bozorboyev N., Xuşnazarov B., Quriliş maşinalari, T., 2001.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУРИЛИШ МАШИНАЛАРИ - қурилиш ва таъмирлаш ишларини бажариш учун мўлжалланган механи-зация воситалари. Қуриладиган бино ва иншоотлар ўрнини тайёрлаш, ер текислаш ва қазиш ишларини бажариш, йўл қурилиши, йиғма конст-рукцияларни монтаж қилиш, бурғилаш, устун-қозиқ қоқиш, арматуралар тайёрлаш ва уларни пайвандлаш, бетон қоришмасини қуйиш, том ёпиш, пардозлаш ва б. ишларни бажариш учун мўлжалланган технологик гуруҳларга бўлинади.
Бино ва иншоотлар ўрнини тайёрлаш ишлари (грунтни юмшатиш, қурилиш майдончасини буталар, дарахтлар, тошлардан тозалаш) алмашинадиган иш жиҳозлари ўрнатилган занжирли тракторлар негизидаги машиналар б~н; ер текислаш ва қазиш ишлари бир ва кўп чўмичли экскава-торлар, зовур қазигичлар, бульдозерлар, скреперлар, автогрейдерлар, бир чўмичли юклагичлар ва б. б-н; йўл қурилиши ишлари ер қазиш машиналари, махсус йўл қурилиши машиналари б-н; темир йўл қурилишидаги ишлар рельс-шпал ётқизиш, балласт ёйиш, изларни тўғрилаш машиналари билан бажарилади. Қоя грунтлари тайёрлашдаги бурғилаш, руда бўлмаган қурилиш ашёларини қазиб олиш, устун-қозиқ ўрнатиш учун қудуқ қазиш ва б. ишлар турли бурғилаш машиналари ёрдамида қилинади. Замин тайёрлаш ишлари устун-қозиқ қоқиш жиҳозлари, дизель-болға, буғ-ҳаво бол-ғалари, виброботиргич билан бажарилади. Бетон ва темир-бетон ишлари домкратлар, арматура-пайвандлаш қурилмалари, бетон қоргичлар, авто-бетонташигичлар, автобетоннасослар, зичлагич (вибратор)лар, бетон ётқиз-гичлар; том қоплама ёпиш ишлари том ёпиш машиналари, мастика ташиш ва узатиш машиналари; пардозлаш ишлари қоришма қоргич, қоришма уза-тиш насоси, суваш-силлиқлаш, кошинлаш-силлиқлаш, паркетлаш-силлиқлаш машиналари, механизациялашган кўчма бўёқчилик ст-ялари, шпаклёвка қурилмалари билан қилинади.
Қурилишда юк кўтариш кранлари, кўтариш-ташиш, ортиш-тушириш машиналари, узлуксиз ташиш ва б. машиналардан ҳам фойдаланилади. Қ.м.дан фойдаланиш ишларини ком-пьютерлашган роботлар ёрдамида бошқариш аста-секин расм бўлмоқда.
Ад.: Бозорбоев Н., Хушназаров Б., Қурилиш машиналари, Т., 2001.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.