Qurol-yaroğlar

Qurol-yaroğlar — duşmanning jonli kuçlarini, texnikasini safdan çiqariş va inşootlarini vayron qiliş uçun möljallangan qurilma va vositalarning umumiy nomi. Ibtidoiy jamoa davrida ov va mudo-faa ehtiyojlari uçun dastlabki qurollar: söyil (yöğon tayoq), çöqmor toş, ötkir uçli yoğoç nayza (keyinçalik temir uç qadalgan), sopqon va nayza uloqtiriş moslamasi paydo böldi. Mezolit davrida kamon; neolit davrida toşbolta, töqmoq, xanjar yasay boşlandi. Temir işlatiş rasm bölgaç (mil. av. 1-ming yillik boşi) tiğli qurollar — qiliç va nayzalar tay-yorlana boşladi. Qad. şarqdavlatlari qöşinlarida zalvor toş va ğölalarni irğituvçi moslama (kata-pulta, manjaniq va b.) keng qöllangan. Porox kaşf etilgaç, ötsoçar qurollar yasaldi (mas, ilk ötsoçar qurol — modfani 12-a.da arablar yaratişgan). Keyinçalik (14-, 15-va 16-a.larda) pilta miltiq, töppon-ça, artilleriya zambaraklari paydo böldi. 19-a. örtalaridan öyiq stvolli artilleriya, karabin miltiqlar, minalar, torpedalar yaratildi. 19-a. oxirlari va 20-a. boşlarida avtomat qurollar (pulemyot va b.) paydo böldi. 20-a. 10-y.larida aviatsiya bombalari yara-tidsi, kimyoviy qurol va olov purkovçi (ognemyot)lar rasm böldi. 20-a. 30-y. lari oxiridan reaktiv snaryadlar yara-tildi. 1945 y. avgust oyida AQŞ qurolli kuçlari Yaponiyaga qarşi yadro quroli qölladi. Q.-ya. keyingi paytlarda sifat jihatidan takomillaştirib borildi.

Q.-ya. vazifasi, tuzilişi, qöllaniş kölami va b. alomatlari böyiça farqlanadi. Vazifasiga köra, individual (yakka tartibdagi) va yalpi qirğin qurollariga; tuzilişiga köra, oddiy (mexanik) va avtomatik qurollarga; qöllaniş köla-m i g a köra, strategik, operativ-taktik va taktik qurollarga bölinadi va h.k. Hozirgi Q.-ya.ning turlari: tiğli va ötsoçar qurollar (q.Artilleriya), raketa quroli, reaktiv qurol, minalar, torpedalar, yadro quroli, kimyoviy qurol, bakteriologik qurol. Tiğli qurollar—piçoq, qiliç, xanjar, miltiq ştigi, nayza; ötoçar qurollar — töpponça, miltiq, pulemyot, töp, reaktiv artilleriya (mas, «Katyuşa»). Vayronlik keltiriş kölamiga köra, yadro, kimyoviy va bakteriologik Q.-ya. ommaviy (yalpi) qirğin qurollari hisoblanadi, boşqa Q.-ya.larning barçasi oddiy qurollar jumlasiga kiradi. Q.-ya.ning qözğalmas asosga örnatilgan muqim (ba'zi raketa komplekslari turi, qirğoq va kazemat arterilleriya töplari va b.); harakatlanuvçi asosga örnatilgan muqim (aviatsiya, tank Q.-ya.lari), öziyurar (töplar, raketa komp-lekslari va b.); şatakka olib yuriladigan (artilleriya töplari, minometlar), transportga ortiladigan, indi-vidual va guruh uçun möljallangan xillari bor. Artilleriya öqlari, sna-ryadlar, raketa va torpedalarning jan-govar qismlari, aviatsiya va suv osti bombalari, granatalar, minalar, fu-gaslar, yadro qurollari va b. öq-dorilar deb ataladi. Q.-ya. işlatişda aviatsiya, tank, jangovar kemalar, eltuvçi raketalardan foydalaniladi. kelgusida şu maqsadda yerning sun'iy yöldoşlaridan foydalaniş loyihasi ham mavjud.