Qustiruvçi dorilar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 407-b. — ziyouz.com
Qustiruvçi dorilar - qustiriş xususiyatiga ega bölgan dori vositalari. Q.d.dan boşqa dorilar ham nojöya ta'sir körsatib qustirişi mumkin.
Q.d. ta'sir mexanizmiga köra markaziy va reflektor ta'sir qiladigan xillarga ajratiladi: birinçi guruhga uzunçoq miyaning törtinçi qorinçasi tubida joylaşgan qustiriş markazi trigger zonasi xemoretseptorlarini qözğatib qustiradigan vositalar — apomorfin gidroxlorid, naperstyanka (angişvonagul) preparatlari va morfin kiradi.
Ikkinçi guruh Q.d.ga me'daning pilorik qismi va ön ikki barmoq içak şilliq qavatida adaşgan nerv afferent tolalar uçlariga qözğatuvçi ta'sir körsatuvçi vositalar kiradi. Hosil bölgan impulslar qustiriş markaziga yetib borib, uni qözğatadi. Bularning tanlab qustiruvçi ta'siri asosan, me'da-içak yölidan yomon söriladigan yoki sörilmaydigan Q.d.da namoyon böladi.
Qayt qiliş markazi va me'da şilliq pardasidagi sezuvçi nerv uçlariga reflektor ta'sir qiluvçi Q.d.ga ipekakuana ildizi dorivor preparati — emetin hamda bir qator ösimliklar tarkibiga kiruvçi saponinlar, şuningdek, ammiak, oğir metall tuzlari preparatlari va b. kiradi.
Q.d. ta'sirida asosan sölak sekretsiyasi va bronxial şilliq ajralib çiqişi ortadi, köp terlaş, nafas oliş va qon aylanişi özgaradi, köngil aynişiga xos dastlabki belgilar kuzatilib, qusiş xurujlari yuzaga keladi. Reflektor Q.d.da uşbu bosqiç markaziy ta'sir qiladiganlariga (apomor-fin) köra davomliroq ta'sir etadi.
Q.d. juda zarur hollardagina, ya'ni ötkir zaharlaniş, me'dani yuvişni iloji bölmaganida, surunkali alko-golizmni davolaşda şifokor nazo-rati ostidagina qöllaniladi. Bunda, asosan, apomorfin va emetindan foydalaniladi.
Huşsiz yotgan bemorlarga Q.d. qöllanilmaydi, çunki qusuq moddalari nafas yöllariga ketib qolib, asfiksiyaga sabab böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУСТИРУВЧИ ДОРИЛАР - қустириш хусусиятига эга бўлган дори воситалари. Қ.д.дан бошқа дорилар ҳам ножўя таъсир кўрсатиб қустириши мумкин.
Қ.д. таъсир механизмига кўра марказий ва рефлектор таъсир қиладиган хилларга ажратилади: биринчи гуруҳга узунчоқ миянинг тўртинчи қоринчаси тубида жойлашган қустириш маркази триггер зонаси хеморецепторларини қўзғатиб қустирадиган воситалар — апоморфин гидрохлорид, наперстянка (ангишвонагул) препаратлари ва морфин киради.
Иккинчи гуруҳ Қ.д.га меъданинг пилорик қисми ва ўн икки бармоқ ичак шиллиқ қаватида адашган нерв афферент толалар учларига қўзғатувчи таъсир кўрсатувчи воситалар киради. Ҳосил бўлган импульслар қустириш марказига етиб бориб, уни қўзғатади. Буларнинг танлаб қустирувчи таъсири асосан, меъда-ичак йўлидан ёмон сўриладиган ёки сўрилмайдиган Қ.д.да намоён бўлади.
Қайт қилиш маркази ва меъда шиллиқ пардасидаги сезувчи нерв учларига рефлектор таъсир қилувчи Қ.д.га ипекакуана илдизи доривор препарати — эметин ҳамда бир қатор ўсимликлар таркибига кирувчи сапонинлар, шунингдек, аммиак, оғир металл тузлари препаратлари ва б. киради.
Қ.д. таъсирида асосан сўлак секрецияси ва бронхиал шиллиқ ажралиб чиқиши ортади, кўп терлаш, нафас олиш ва қон айланиши ўзгаради, кўнгил айнишига хос дастлабки белгилар кузатилиб, қусиш хуружлари юзага келади. Рефлектор Қ.д.да ушбу босқич марказий таъсир қиладиганларига (апомор-фин) кўра давомлироқ таъсир этади.
Қ.д. жуда зарур ҳоллардагина, яъни ўткир заҳарланиш, меъдани ювишни иложи бўлмаганида, сурункали алко-голизмни даволашда шифокор назо-рати остидагина қўлланилади. Бунда, асосан, апоморфин ва эметиндан фойдаланилади.
Ҳушсиз ётган беморларга Қ.д. қўлланилмайди, чунки қусуқ моддалари нафас йўлларига кетиб қолиб, асфикцияга сабаб бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.