Qutbiddin Muhammad
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 412-b. — ziyouz.com
Qutbiddin Muhammad (? -1127) — anuşteginiylar sulolasidan bölgan Xorazm hukmdori (1097—1127). Anuşteginnnng öğli. Yoşligida Marvda yaxşi ta'lim olgan, ilmi adab va din ilmlarini örgangan. Otasi vafo-tidan keyin saljuqiylarning Xurosondagi isyonkor noibi amir Dodbek Habaşiy tomonidan Xorazm noibi etib tayinlangan va xorazmşoh unvonini olgan (1097). Anuşteginiylar-xorazmşohlar sulolasining tarixi aslida Q.M.dan boşlanadi. 1100 y. saljuqiylar sultoni Barqiyoruq va ukasi Sanjar Dodbek Habaşiy isyonini bostirganlar. Sanjar Xurosonni qölga kiritgaç, Q.M.ni Xorazm hokimligi mansabida qoldirib tasdiqlagan.
Q.M. sulton Sanjarga sadoqat bilan xizmat qilgan, har yili ikki marotaba şaxsan sulton saroyiga borib turgan, Sanjar olib borgan janglarda öz qöşini bilan qatnaşib, xiroj, ölponlarni öz vaqtida tölab turgan. Q. M. oli-mu fuzalolarga homiylik qilgan ado-latli hukmdor bölgan. Jurjoniyning tabobatiga oid «Zahirayi xorazmşo-hiy» asari Q.M.ga bağişlangan.
Ad.: Bartold V.V., Soçineniya, t. 2 (çast 2), M., 1964; Buniyodov 3., Anuştagin Xorazmşohlar davlati (1097—1231), T, 1998.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУТБИДДИН МУҲАММАД (? -1127) — ануштегинийлар сулоласидан бўлган Хоразм ҳукмдори (1097—1127). Ануштегиннннг ўғли. Ёшлигида Марвда яхши таълим олган, илми адаб ва дин илмларини ўрганган. Отаси вафо-тидан кейин салжуқийларнинг Хуросондаги исёнкор ноиби амир Додбек Ҳабаший томонидан Хоразм ноиби этиб тайинланган ва хоразмшоҳ унвонини олган (1097). Ануштегинийлар-хоразмшоҳлар сулоласининг тарихи аслида Қ.М.дан бошланади. 1100 й. салжуқийлар султони Барқиёруқ ва укаси Санжар Додбек Ҳабаший исёнини бостирганлар. Санжар Хуросонни қўлга киритгач, Қ.М.ни Хоразм ҳокимлиги мансабида қолдириб тасдиқлаган.
Қ.М. султон Санжарга садоқат билан хизмат қилган, ҳар йили икки маротаба шахсан султон саройига бориб турган, Санжар олиб борган жангларда ўз қўшини билан қатнашиб, хирож, ўлпонларни ўз вақтида тўлаб турган. Қ. М. оли-му фузалоларга ҳомийлик қилган адо-латли ҳукмдор бўлган. Журжонийнинг табобатига оид «Заҳирайи хоразмшо-ҳий» асари Қ.М.га бағишланган.
Ад.: Бартольд В.В., Сочинения, т. 2 (часть 2), М., 1964; Буниёдов 3., Ануштагин Хоразмшоҳлар давлати (1097—1231), Т, 1998.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.