Qutbiy doira
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 412-b. — ziyouz.com
Qutbiy doira QUTBIY DOIRA, qutb doirasi — Yer şarida ekvatordan 66°33' şim. va jan.dan ötgan parallel. Şim. yarim şardan ötgan Q.d. Şimoliy Q.d., Jan. yarim şardagi Q.d. esa Janubiy Q.d. deyiladi. Şim. yarim şarda qişki Quyoş turişi kuni (21 yoki 22 dek.)da Q.d.dan şimolda Quyoş çiqmaydi, yozgi Quyoş turişi kuni (21 yoki 22 iyun) Quyoş botmaydi. Jan. yarim şarda esa aksinça böladi. Quyoş botmaydigan yoki çiqmaydigan qunlar soni qutbga tomon orta boradi va qutbda qun bilan tun yarim yildan davom etadi (q. Qutb kuni va Qutb tuni). Nur refraksiyasi hodisasi natijasida qutb kuni qutb tuni hisobiga köproq davom etadi va Quyoş botmaydigan kunlar soni köproq böladi. Q.d. sovuq iqlim mintaqalari çegarasi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУТБИЙ ДОИРА, қутб доираси — Ер шарида экватордан 66°33’ шим. ва жан.дан ўтган параллел. Шим. ярим шардан ўтган Қ.д. Шимолий Қ.д., Жан. ярим шардаги Қ.д. эса Жанубий Қ.д. дейилади. Шим. ярим шарда қишки Қуёш туриши куни (21 ёки 22 дек.)да Қ.д.дан шимолда Қуёш чиқмайди, ёзги Қуёш туриши куни (21 ёки 22 июнь) Қуёш ботмайди. Жан. ярим шарда эса аксинча бўлади. Қуёш ботмайдиган ёки чиқмайдиган қунлар сони қутбга томон орта боради ва қутбда қун билан тун ярим йилдан давом этади (қ. Қутб куни ва Қутб туни). Нур рефракцияси ҳодисаси натижасида қутб куни қутб туни ҳисобига кўпроқ давом этади ва Қуёш ботмайдиган кунлар сони кўпроқ бўлади. Қ.д. совуқ иқлим минтақалари чегараси ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.