Qutluğmurod inoq madrasasi

Qutluğmurod inoq madrasasi — Xivadagi me'moriy yodgorlik (1804—12); Içan qal'a tarkibida. Olloqulixonning toğasi Qutluğmurod Inoq qurdirgan; vasiyatiga binoan miyonsaroy zamini tagiga dafn etilgan. Madrasa törtburçak tarhli (57x44 m), masjid va darsxona (tarhi 5x5 m), hujralar (3x3 m), hovli (31,8x27,8 m) hamda hovli örtasidagi sardoba (diametri 7,15 m)dan iborat. Q.I.m. Xivada dastlab qurilgan 2 qavatli madrasa bölib, Xiva madrasalariga xos bölmagan 2 qavatli, 3 oçiq ravoqli, boş tarzi oçiq va mahobatli qilib bunyod etilgan; bino ğiştdan loy bilan terilgan, poydevori devoridan yoğoç tösinlar (sardobaniki marmar) b-n ajratilgan. Boş tarzidagi peştoq va uning 2 D. yoni 3 ravoqli, burçaklariga guldastalar işlangan; peştoq orqali miyonsaroyga kiriladi. Miyonsaroy 3 xonali, 2 yonida madrasa va darsxona joylaşgan; masjid va darsxona gumbazi qalqonsimon bağallarga boğlangan, yozgi masjid pastak gumbaz b-n, hujralar balxi gumbaz bilan yopilgan; sardobaning gumbazi silindrsimon poygumbazga örnatilgan, poygumbaziga ravoqli aylana yölak (bal. 1,65 m, eni 0,6 m) işlangan.

Q.I.m. Xivadagi sirlanmagan va bosma usulida yaratilgan börtma bezaklar qöllangan yagona yodgorlikdir; peştoği, miyonsaroy rangli öyma ganç bilan ziynatlangan, ravoqlari muqarnaslar bilan töldirilgan; sirli koşin va parçinlar bilan qoplab beza-tilgan; derazalariga ganç panjaralar işlangan; öymakori eşiklari amaliy san'atning nodir namunasidir (naqşlar orasida bino qurilgan sana bitilgan).