Quva tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 340-b. — ziyouz.com

Quva tumani — Farğona viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Jan.-ğarbdan Farğona, şimğarb va ğarbdan Toşloq tumanlari, şim. va şarqdan Andijon viloyatining Böz, Şahrixon, Asaka, Marhamat tumanlari, jan-şarq va jan.dan Qirğizistonning Öş viloyati bilan çegaradoş. Mayd. 0,44 ming km2. Aholisi 187,5 ming kişi (2005). Tumanda 1 şahar (Quva), 11 qişloq fuqarolari yiğini (Akbarobod, Baynalminal, Bahor, Dehqonobod, Ittifoq, Madaniyat, Namuna, Toşlon Muhitdinov, Turkravot, Yangiqişloq, Yangihayot) bor. Markazi — Quva ş.

Tabiati. Yer yuzasi adir va adir oldi tekisliklaridan iborat. Jan. dan şim. ga pasayib boradi. Iklimi kon-tinental; qişi yumşoq, yozi issiq. Yanv.ning örtaça t-rasi —2,5° dan —3,2° gaça, iyulniki 27—29°, eng past t-ra —26°, eng yuqori t-ra 42°. Yillik yoğin 170—230 mm.

Vegetatsiya davri 210—220 kun. Sovuqsiz kunlar 204 kun davom etadi.

Tuproqlari böz, ötloqi-böz, ötloqi va toğ-ötloqi tuproqlar. Hududining köp qismi özlaştirilgan, yovvoyi ösimlik kam saqlangan. Tumanning suğoriladigan qismida ajriq, şöra, terak, tol, jiyda va b.; adirlarda qönğirboş, rang, qatron, betaga, çalov, şuvoq va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, quyon, jayra, toşbaqa; quşlardan bedana, kaklik, kaptar, qarğa, qaldirğoç va b., suvlarda har xil baliqlar bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, rus, qirğiz va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 426 kişi.

Xöjaligi, asosan, q.x.ga ixtisoslaşgan. Kiçik korxona, mikrofirma va b. korxonalar mavjud. sanoat korxonalaridan paxta tozalaş z-di, don mahsulotlari k-ti, avtokorxona «Issiqnon» korxonasi, mebel k-ti, mevani qayta işlaş korxonasi, qandolatçilik f-kasi, töqimaçilik korxonalari işlab turibdi. Savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari aholiga xizmat körsatadi. 3 qöşma korxona bor.

Q.x.ning yetakçi tarmoği — paxtaçilik, ğallaçilik. Şirkat, fermer xöjaliklari bor. Tuman xöjaliklari Oxunboboyev nomidagi kanal, Jan. Farğona kanali tarmoqlaridan va Karkidon suv ombori, şuningdek, şim. qismi U. Yusupov nomidagi Katta Farğona kanalida 29,7 ming qoramol. 34,8 mingdan ziyod qöy va eçki, 48,2 mingdan ortiq parranda, 417 yilqi boqiladi. Pil-laçilik bilan ham şuğullaniladi.

67 umumiy ta'lim, bolalar musiqa maktablari, 3 litsey, 3 gimnaziya, 2 kasb-hunar kolleji, klub muassasalari, madaniyat uyi, 70 ga yaqin kutubxona, madaniyat va istirohat boği bor. Tuman markaziy kasalxonasi, poli-klinika, dorixonalar va b. tibbiy muassasalar aholiga xizmat körsatadi. Tuman hududidan Farğona vodiysining aylanma t.y., şuningdek, Quva ş. orqali Farğona — Andijon, Andijon — Marğilon — Qöqon va b. avtomobil yöllari ötgan.

Hamroxon Xatamova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚУВА ТУМАНИ — Фарғона вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Жан.-ғарбдан Фарғона, шимғарб ва ғарбдан Тошлоқ туманлари, шим. ва шарқдан Андижон вилоятининг Бўз, Шаҳрихон, Асака, Марҳамат туманлари, жан-шарқ ва жан.дан Қирғизистоннинг Ўш вилояти билан чегарадош. Майд. 0,44 минг км2. Аҳолиси 187,5 минг киши (2005). Туманда 1 шаҳар (Қува), 11 қишлоқ фуқаролари йиғини (Акбаробод, Байналминал, Баҳор, Деҳқонобод, Иттифоқ, Маданият, Намуна, Тошлон Муҳитдинов, Туркравот, Янгиқишлоқ, Янгиҳаёт) бор. Маркази — Қува ш.

Табиати. Ер юзаси адир ва адир олди текисликларидан иборат. Жан. дан шим. га пасайиб боради. Иклими кон-тинентал; қиши юмшоқ, ёзи иссиқ. Янв.нинг ўртача т-раси —2,5° дан —3,2° гача, июлники 27—29°, энг паст т-ра —26°, энг юқори т-ра 42°. Йиллик ёғин 170—230 мм.

Вегетация даври 210—220 кун. Совуқсиз кунлар 204 кун давом этади.

Тупроқлари бўз, ўтлоқи-бўз, ўтлоқи ва тоғ-ўтлоқи тупроқлар. Ҳудудининг кўп қисми ўзлаштирилган, ёввойи ўсимлик кам сақланган. Туманнинг суғориладиган қисмида ажриқ, шўра, терак, тол, жийда ва б.; адирларда қўнғирбош, ранг, қатрон, бетага, чалов, шувоқ ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, қуён, жайра, тошбақа; қушлардан бедана, каклик, каптар, қарға, қалдирғоч ва б., сувларда ҳар хил балиқлар бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, рус, қирғиз ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 426 киши.

Хўжалиги, асосан, қ.х.га ихтисослашган. Кичик корхона, микрофирма ва б. корхоналар мавжуд. саноат корхоналаридан пахта тозалаш з-ди, дон маҳсулотлари к-ти, автокорхона «Иссиқнон» корхонаси, мебель к-ти, мевани қайта ишлаш корхонаси, қандолатчилик ф-каси, тўқимачилик корхоналари ишлаб турибди. Савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари аҳолига хизмат кўрсатади. 3 қўшма корхона бор.

Қ.х.нинг етакчи тармоғи — пахтачилик, ғаллачилик. Ширкат, фермер хўжаликлари бор. Туман хўжаликлари Охунбобоев номидаги канал, Жан. Фарғона канали тармоқларидан ва Каркидон сув омбори, шунингдек, шим. қисми У. Юсупов номидаги Катта Фарғона каналида 29,7 минг қорамол. 34,8 мингдан зиёд қўй ва эчки, 48,2 мингдан ортиқ парранда, 417 йилқи боқилади. Пил-лачилик билан ҳам шуғулланилади.

67 умумий таълим, болалар мусиқа мактаблари, 3 лицей, 3 гимназия, 2 касб-ҳунар коллежи, клуб муассасалари, маданият уйи, 70 га яқин кутубхона, маданият ва истироҳат боғи бор. Туман марказий касалхонаси, поли-клиника, дорихоналар ва б. тиббий муассасалар аҳолига хизмат кўрсатади. Туман ҳудудидан Фарғона водийсининг айланма т.й., шунингдек, Қува ш. орқали Фарғона — Андижон, Андижон — Марғилон — Қўқон ва б. автомобиль йўллари ўтган.

Ҳамрохон Хатамова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.