Quyi Çirçiq tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 359–360-b. — ziyouz.com

Quyi Çirçiq tumani - Toşkengp viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent. da taşkil etilgan. 1962 y. dek.da Oqqörğon tumaniga qöşib yuborilgan. 1973 y. dek.da qayta taşkil qilingan, 1978 — 91 y.larda Ğalaba tumani deb atalgan. Şim.da Çinoz va Yangiyöl, şarqda Örta Çirçiq, jan.da Oqqörğon tumanlari, ğarbdan Sirdaryo orqali Sirdaryo viloyati bilan çegaradoş. Mayd. 0,56 ming km2. Aholisi 96 ming kişi (2005). Tumanda 1 şahar (Döst-obod), 9 qişloq fuqarolari yiğini (Gul, Istiqlol, Ketmontepa, May-dontol, Toşloq, Toşovul, Yangihayot, Özbekiston, Qörğonça) bor. Markazi — Döstobod ş.

Tabiati. Tuman hududi Çirçiq va Ohangaron daryolari quyi oqimlari oraliğida joylaşgan. Yer yuzasi, asosan, yassi tekislik, şarqdan ğarbga tomon pasayib boradi. Iqlimi kontinental, qişi nisbatan yumşoq, yozi uzoq davom etadi, issiq va quruq. Yanv. ning örtaça t-rasi — G dan —1,5° gaça, iyul-niki 26— 27°. Yiliga 250—350 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 200 — 212 kun. Suğoriş kanallari ötkazilgan. tuproği, asosan, böz tuproq. Grunt suvlari yer yuzasiga yaqin yerlarda ötloqi va ötloqi botqoq tuproqlar, daryo sohillarida allyuvial tuproqtar tarqalgan. Yerlar q. x. da özlaştirilganidan tabiiy ösimliklar kam. Sirdaryo böylarida ba'zan töqaylar uçraydi. Yulğun, turan-ğil, yovvoyi jiyda va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, yumronqoziq, qöşoyoq, körsiçqon, toşbaqa, kaltake-sak, töqaylarda çiyaböri, yovvoyi quyon, quşlardan ördak, qirğovul, çumçuq, loyxörak va b. uçraydi. Suvlarida suv kalamuşi, baqa, suv iloni, baliqlar bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, koreys, rus, tatar, qozoq va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 171 kişi. Şahar aholisi 13,6 ming kişi, qişloq aholisi 82,4 ming kişi.

Xöjaligi. Tumanda 240 ga yaqin xususiy, 180 kiçik korxona va b. bor. Şulardan yiriklari: paxta tozalaş z-di, baliqçilik xöjaligi, «Nissi» qöşma korxonasi (şoli mahsuloti yetiştirişga ixtisoslaşgan), avtokorxona va b. Q. x.da paxtaçilik, ğal-laçilik yetakçi örinda. Pilla ham yetiştiriladi. Tumandagi 11 şirkat xöjaligidan 8 tasi paxta va ğalla, bittasi şoli yetiştirişga, bittasi boğdorçilikka ixtisoslaşgan. 387 fermer, 160 dehqon xöjaligi faoliyat körsatadi. Q. x. yerlariga paxta, ğalla, şoli, kanop, sabzavot, kar-toşka, ozuqa ekinlari ekiladi. Boğlar va tokzorlar mavjud. Tumandagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 23 ming qoramol (şu jumladan, 11,5 ming sigir), 6,9 minğ qöy va eçki bor, şuningdek, parranda, yilqi ham boqiladi.

2004/05 öquv yilida tumanda 51 umumiy ta'lim maktabi (22,2 ming öquvçi), 2 kasb-hunar kolleji (520 öquvçi) faoliyat körsatdi. 19 kutubxona, 16 klub muassasasi, 5 stadion, sport maydonçalari va b. sport inşootlari bor. 2 kasalxona (240 örin), tuğruqxona, 2 poliklinika, 15 feldşer-akuşerlik punkti, 16 qişloq-vraçlik punkti va b. tibbiy muassasalarda 116 vraç, 688 örta va kiçik tibbiy xodim aholiga xizmat körsatadi. Tuman hududini şarqdan Toşkent — Angren t. y. liniyasi kesib ötgan. Toşkent — Döstobod, Toşkent — Oqqörgon avtomobil yöllari ham tuman hududidan ötgan. Tuman markazida Xotira maydoni barpo etilgan. 1927 y.dan «Erkin söz» tuman gaz. çop etiladi (adadi 1620).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚУЙИ ЧИРЧИҚ ТУМАНИ - Тошкенгп вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент. да ташкил этилган. 1962 й. дек.да Оққўрғон туманига қўшиб юборилган. 1973 й. дек.да қайта ташкил қилинган, 1978 — 91 й.ларда Ғалаба тумани деб аталган. Шим.да Чиноз ва Янгийўл, шарқда Ўрта Чирчиқ, жан.да Оққўрғон туманлари, ғарбдан Сирдарё орқали Сирдарё вилояти билан чегарадош. Майд. 0,56 минг км2. Аҳолиси 96 минг киши (2005). Туманда 1 шаҳар (Дўст-обод), 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Гул, Истиқлол, Кетмонтепа, Май-донтол, Тошлоқ, Тошовул, Янгиҳаёт, Ўзбекистон, Қўрғонча) бор. Маркази — Дўстобод ш.

Табиати. Туман ҳудуди Чирчиқ ва Оҳангарон дарёлари қуйи оқимлари оралиғида жойлашган. Ер юзаси, асосан, ясси текислик, шарқдан ғарбга томон пасайиб боради. Иқлими континентал, қиши нисбатан юмшоқ, ёзи узоқ давом этади, иссиқ ва қуруқ. Янв. нинг ўртача т-раси — Г дан —1,5° гача, июл-ники 26— 27°. Йилига 250—350 мм ёғин тушади. Вегетация даври 200 — 212 кун. Суғориш каналлари ўтказилган. тупроғи, асосан, бўз тупроқ. Грунт сувлари ер юзасига яқин ерларда ўтлоқи ва ўтлоқи ботқоқ тупроқлар, дарё соҳилларида аллювиал тупроқтар тарқалган. Ерлар қ. х. да ўзлаштирилганидан табиий ўсимликлар кам. Сирдарё бўйларида баъзан тўқайлар учрайди. Юлғун, туран-ғил, ёввойи жийда ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, юмронқозиқ, қўшоёқ, кўрсичқон, тошбақа, калтаке-сак, тўқайларда чиябўри, ёввойи қуён, қушлардан ўрдак, қирғовул, чумчуқ, лойхўрак ва б. учрайди. Сувларида сув каламуши, бақа, сув илони, балиқлар бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, корейс, рус, татар, қозоқ ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 171 киши. Шаҳар аҳолиси 13,6 минг киши, қишлоқ аҳолиси 82,4 минг киши.

Хўжалиги. Туманда 240 га яқин хусусий, 180 кичик корхона ва б. бор. Шулардан йириклари: пахта тозалаш з-ди, балиқчилик хўжалиги, «Нисси» қўшма корхонаси (шоли маҳсулоти етиштиришга ихтисослашган), автокорхона ва б. Қ. х.да пахтачилик, ғал-лачилик етакчи ўринда. Пилла ҳам етиштирилади. Тумандаги 11 ширкат хўжалигидан 8 таси пахта ва ғалла, биттаси шоли етиштиришга, биттаси боғдорчиликка ихтисослашган. 387 фермер, 160 деҳқон хўжалиги фаолият кўрсатади. Қ. х. ерларига пахта, ғалла, шоли, каноп, сабзавот, кар-тошка, озуқа экинлари экилади. Боғлар ва токзорлар мавжуд. Тумандаги жамоа ва шахсий хўжаликларида 23 минг қорамол (шу жумладан, 11,5 минг сигир), 6,9 минғ қўй ва эчки бор, шунингдек, парранда, йилқи ҳам боқилади.

2004/05 ўқув йилида туманда 51 умумий таълим мактаби (22,2 минг ўқувчи), 2 касб-ҳунар коллежи (520 ўқувчи) фаолият кўрсатди. 19 кутубхона, 16 клуб муассасаси, 5 стадион, спорт майдончалари ва б. спорт иншоотлари бор. 2 касалхона (240 ўрин), туғруқхона, 2 поликлиника, 15 фельдшер-акушерлик пункти, 16 қишлоқ-врачлик пункти ва б. тиббий муассасаларда 116 врач, 688 ўрта ва кичик тиббий ходим аҳолига хизмат кўрсатади. Туман ҳудудини шарқдан Тошкент — Ангрен т. й. линияси кесиб ўтган. Тошкент — Дўстобод, Тошкент — Оққўргон автомобиль йўллари ҳам туман ҳудудидан ўтган. Туман марказида Хотира майдони барпо этилган. 1927 й.дан «Эркин сўз» туман газ. чоп этилади (адади 1620).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.