Quyonçilik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 346-b. — ziyouz.com
Quyonçilik - çorvaçilikning quyonlarni urçitiş bilan şuğullanadigan tarmoği. Q.ning asosiy mahsuloti — göşt, teri va tivit. Quyon göşti töyimli parhez mahsuloti; terisi möyna sanoati uçun muhim xom aşyo; tiviti issiqlik ötkazuvçanligi jihatidan merinos qöylari junidan qolişmaydi, trikotaj, fetr, duxoba va b. mahsu-lotlar tayyorlaşda işlatiladi.
Özbekistonda 20-a.ning 30-y.laridan rivojlana boşladi. Şu davrda nasldor quyonlar yetişti-ruvçi bir neça davlat, jamoa xöjaliklari va davlat naslçilik parvarişxonalari barpo etildi. Yakka xususiy (tomorqa) xöjaliklarda Q. rivojlandi. Uruşdan keyingi yillarda Q. mahsulotlari köpaydi. Q. fermalarida göşti, terisi va tiviti, ayrim xöjaliklarda faqat göşti uçun boqiladi. Göşt-teri uçun quyon boqiladigan fermalarda har bir ona quyondan örta hisobda (yiliga 4 marta 5 tadan bolalaydi) 20 tadan bola, ya'ni yiliga 50 kg dan ortiq göşt va 20 dona teri (mikroiqlimi boşqa-riladigan binolarda 30—35 quyon bolasi yoki 75—80 kg göşt) olinadi. Broyler quyon bolalarini semir-tiriş uçun boquvçi fermalar ularni onalari bilan boqib, yoşi 2— 2,5 oylik va tirik vazni 2 kg ça bölganda boşqa xöjaliklarga sotadi. Tivit uçun quyon boqiladigan fermalarda har bir katta quyondan yiliga 350—700 g tivit olinadi.
Q. fermalarini nasldor quyonlar bilan ta'minlaş uçun naslçilik fermalari va naslçilik xöjaliklarida quyonlarning eng yaxşi zotlari: şinşilla, katta oq quyon, katta kulrang quyon, kumuşrang, kök, qora-qönğir, flandr, angor quyon va b. zotlari yetiştiriladi. Özbekistonda şinşilla, oq ulkan, marder, qora-qönğir, vena zangorisi, oq kaliforniya, oq hamda qizil tivitli kabi zotlari (umumiy boş soni 100 mingdan köproq), asosan, havaskor, şaxsiy va fermer xöjaliklarida parhez göşti, momiği va möynasi uçun boqiladi. Har yili 30 ming dona atrofida quyon terisi tayyorlanadi.
Quyon göşti eng köp yetiştiriladigan mamlakatlar Fransiya, Italiya, AQŞ, şuningdek, Buyuk Britaniya, Vengriya, Polşa va b.
Ad.: Pomitko V.N., Aleksandrov V. N., Uçebnaya kniga krolikovodstva, 2 izd., M., 1985.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁНЧИЛИК - чорвачиликнинг қуёнларни урчитиш билан шуғулланадиган тармоғи. Қ.нинг асосий маҳсулоти — гўшт, тери ва тивит. Қуён гўшти тўйимли парҳез маҳсулоти; териси мўйна саноати учун муҳим хом ашё; тивити иссиқлик ўтказувчанлиги жиҳатидан меринос қўйлари жунидан қолишмайди, трикотаж, фетр, духоба ва б. маҳсу-лотлар тайёрлашда ишлатилади.
Ўзбекистонда 20-а.нинг 30-й.ларидан ривожлана бошлади. Шу даврда наслдор қуёнлар етишти-рувчи бир неча давлат, жамоа хўжаликлари ва давлат наслчилик парваришхоналари барпо этилди. Якка хусусий (томорқа) хўжаликларда Қ. ривожланди. Урушдан кейинги йилларда Қ. маҳсулотлари кўпайди. Қ. фермаларида гўшти, териси ва тивити, айрим хўжаликларда фақат гўшти учун боқилади. Гўшт-тери учун қуён боқиладиган фермаларда ҳар бир она қуёндан ўрта ҳисобда (йилига 4 марта 5 тадан болалайди) 20 тадан бола, яъни йилига 50 кг дан ортиқ гўшт ва 20 дона тери (микроиқлими бошқа-риладиган биноларда 30—35 қуён боласи ёки 75—80 кг гўшт) олинади. Бройлер қуён болаларини семир-тириш учун боқувчи фермалар уларни оналари билан боқиб, ёши 2— 2,5 ойлик ва тирик вазни 2 кг ча бўлганда бошқа хўжаликларга сотади. Тивит учун қуён боқиладиган фермаларда ҳар бир катта қуёндан йилига 350—700 г тивит олинади.
Қ. фермаларини наслдор қуёнлар билан таъминлаш учун наслчилик фермалари ва наслчилик хўжаликларида қуёнларнинг энг яхши зотлари: шиншилла, катта оқ қуён, катта кулранг қуён, кумушранг, кўк, қора-қўнғир, фландр, ангор қуён ва б. зотлари етиштирилади. Ўзбекистонда шиншилла, оқ улкан, мардер, қора-қўнғир, вена зангориси, оқ калифорния, оқ ҳамда қизил тивитли каби зотлари (умумий бош сони 100 мингдан кўпроқ), асосан, ҳаваскор, шахсий ва фермер хўжаликларида парҳез гўшти, момиғи ва мўйнаси учун боқилади. Ҳар йили 30 минг дона атрофида қуён териси тайёрланади.
Қуён гўшти энг кўп етиштириладиган мамлакатлар Франция, Италия, АҚШ, шунингдек, Буюк Британия, Венгрия, Польша ва б.
Ад.: Помытко В.Н., Александров В. Н., Учебная книга кролиководства, 2 изд., М., 1985.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.