Quyoş şamoli
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 356-b. — ziyouz.com
Quyoş şamoli — Quyoş plazmasining sayyoralararo fazoga uzluksiz radial oqib çiqişi. Aslida Q.ş. Kuyoş tojinint taşqi qatlamlaridan yuqori energiyali zarra (proton, elek-tron)lar soçilib turişidir. Q.ş. ter-minini birinçi bölib amerikalik fizik Ye.Parker kiritgan (1958). Quyoş tojining doimo 1,5—2 mln. K gaça qizişi nurlaniş orqali sarflanayotgan energiya bilan muvozanatda bölmaydi. Qoldiq energiyani Q.ş. olib ketadi. Q.ş. plazmasi quyoş tojidagi singari asosan proton, elektron va geliy atomlari yadrolaridan iborat. Zarralar ziçligi 1m3 da taxm. 6 mln.ga yetadi va ularning örtaça tezligi 400 km/ sek. Q.ş. moddasi Quyoş magnit maydonlarini özi bilan olib ketadi. Q.ş. fazoda Yer mag-nit maydonini çeklaydi va Yer orbitasi yaqinidagi orbitada =5 10-5 erstedni taşkil etadi. Q.ş.ga öxşaş moddalarning oqib çiqişi ba'zi yulduzlarda ham kuzatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁШ ШАМОЛИ — Қуёш плазмасининг сайёралараро фазога узлуксиз радиал оқиб чиқиши. Аслида Қ.ш. Куёш тожининт ташқи қатламларидан юқори энергияли зарра (протон, элек-трон)лар сочилиб туришидир. Қ.ш. тер-минини биринчи бўлиб америкалик физик Е.Паркер киритган (1958). Қуёш тожининг доимо 1,5—2 млн. К гача қизиши нурланиш орқали сарфланаётган энергия билан мувозанатда бўлмайди. Қолдиқ энергияни Қ.ш. олиб кетади. Қ.ш. плазмаси қуёш тожидаги сингари асосан протон, электрон ва гелий атомлари ядроларидан иборат. Зарралар зичлиги 1м3 да тахм. 6 млн.га етади ва уларнинг ўртача тезлиги 400 км/ сек. Қ.ш. моддаси Қуёш магнит майдонларини ўзи билан олиб кетади. Қ.ш. фазода Ер маг-нит майдонини чеклайди ва Ер орбитаси яқинидаги орбитада =5 10-5 эрстедни ташкил этади. Қ.ш.га ўхшаш моддаларнинг оқиб чиқиши баъзи юлдузларда ҳам кузатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.