Quyoş sun'iy yöldoşlari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 354-b. — ziyouz.com
Quyoş sun'iy yöldoşlari QUYOŞ SUN'IY YÖLDOŞLARI, sun'iy sayyoralar — Quyoş atrofidagi orbitaga çiqariladigan kosmik uçiş apparatlari (KUA), Q.s.y. ning harakati Quyoş sistemasidaş barça sayyoralar harakati singari Quyoşning tortişiş kuçi bilan aniqlanadi. Kosmik apparat Q.s.y. bölişi uçun unga Yerga nisbatan ikkinçi kosmik tezlik (11,2 km/sek) dan katta Quyoşga nisbatan 42,1 km/sek tezlik berilişi kerak.
Q.s.y. 3 turga bölinadi: 1) geliotsentrik orbitada ilmiy texnik tadqiqotlar ötkaziş uçun möljallangan KUA; 2) uçib ötadigan trayektoriya böylab harakatlanadigan sayyoralarni örganiş uçun möljallangan KUA. Ularning oxirgi geliotsentrik orbi-talari tekşirilayotgan sayyoraning tortişiş maydoni ta'siri ostida vujudga keladi; 3) sayyoralarni, sun'iy yöldoş orbitasidan turib yoki bevosita sayyora sirtiga qönib örganiş uçun möljallangan KUA. Bular gelio-sentrik orbitaga çiqariladi, lekin «Yer — sayyora» uçib ötiş trassasida-gina Q.s.y. rejimida uçadi, Q.s.y. quyoş aktivligi, sayyoralararo magnit maydon, quyoş şamoli va b.ni örganişda qöllaniladi (yana q. «Venera», «Zond», «Luna», «Mariner», «Mars»).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁШ СУНЪИЙ ЙЎЛДОШЛАРИ, сунъий сайёралар — Қуёш атрофидаги орбитага чиқариладиган космик учиш аппаратлари (КУА), Қ.с.й. нинг ҳаракати Қуёш системасидаш барча сайёралар ҳаракати сингари Қуёшнинг тортишиш кучи билан аниқланади. Космик аппарат Қ.с.й. бўлиши учун унга Ерга нисбатан иккинчи космик тезлик (11,2 км/сек) дан катта Қуёшга нисбатан 42,1 км/сек тезлик берилиши керак.
Қ.с.й. 3 турга бўлинади: 1) гелиоцентрик орбитада илмий техник тадқиқотлар ўтказиш учун мўлжалланган КУА; 2) учиб ўтадиган траектория бўйлаб ҳаракатланадиган сайёраларни ўрганиш учун мўлжалланган КУА. Уларнинг охирги гелиоцентрик орби-талари текширилаётган сайёранинг тортишиш майдони таъсири остида вужудга келади; 3) сайёраларни, сунъий йўлдош орбитасидан туриб ёки бевосита сайёра сиртига қўниб ўрганиш учун мўлжалланган КУА. Булар гелио-центрик орбитага чиқарилади, лекин «Ер — сайёра» учиб ўтиш трассасида-гина Қ.с.й. режимида учади, Қ.с.й. қуёш активлиги, сайёралараро магнит майдон, қуёш шамоли ва б.ни ўрганишда қўлланилади (яна қ. «Венера», «Зонд», «Луна», «Маринер», «Марс»).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.