Quyoş toji
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 354–355-b. — ziyouz.com
Quyoş toji — quyoşning taşqi, eng qöp çözilgan (Quyoşning bir neça dia-metriga teng) qatlami. Q.t. Quyoş gar-dişidan taxm. million marta xira bölib, Quyoş töla tutilişi paytida aniq köriş mumkin. Q.t. Quyoş faolligi maksimal yillarda simmetrik, minimal yillarda esa ekvator böylab çöziq şaklda böladi. Q.t. spektrida köp marta ionlangan Ğe, Sa, M§, S, O va 8 elemetlari atomlarining emission çiziqlari bor. Q.t.da barça atomlar ionlangan. Q.t.ning örtaça t-rasi 106 Kdan yuqori va toj böylab sekin özgaradi. Q.t.ning taşqi qatlamlaridan fazoga yuqori energiyali zarra (proton, elek-tron)lar soçilib turadi va bu oqim kuyoş şamoli deb ataladi. Quyoşning faol sohalari ustida toj moddasi ança quyuqlaşgan bölib, t-rasi 10' K gaça boradi, rentgen hamda radionurlaniş nihoyatda kuçli böladi, Q.t. baland toğlarga örnatilgan maxsus teleskoplar — koronograflar yordamida ham kuzatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁШ ТОЖИ — қуёшнинг ташқи, энг қўп чўзилган (Қуёшнинг бир неча диа-метрига тенг) қатлами. Қ.т. Қуёш гар-дишидан тахм. миллион марта хира бўлиб, Қуёш тўла тутилиши пайтида аниқ кўриш мумкин. Қ.т. Қуёш фаоллиги максимал йилларда симметрик, минимал йилларда эса экватор бўйлаб чўзиқ шаклда бўлади. Қ.т. спектрида кўп марта ионланган Ғе, Са, М§, С, О ва 8 элеметлари атомларининг эмиссион чизиқлари бор. Қ.т.да барча атомлар ионланган. Қ.т.нинг ўртача т-раси 106 Кдан юқори ва тож бўйлаб секин ўзгаради. Қ.т.нинг ташқи қатламларидан фазога юқори энергияли зарра (протон, элек-трон)лар сочилиб туради ва бу оқим куёш шамоли деб аталади. Қуёшнинг фаол соҳалари устида тож моддаси анча қуюқлашган бўлиб, т-раси 10’ К гача боради, рентген ҳамда радионурланиш ниҳоятда кучли бўлади, Қ.т. баланд тоғларга ўрнатилган махсус телескоплар — коронографлар ёрдамида ҳам кузатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.