Quyoş turişi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 355-b. — ziyouz.com
Quyoş turişi - Quyoş gardişi markazining ekliptikaning eng şim. yoki eng jan. nuqtasidan ötiş paytlari. Bu paytlarda Quyoşning oğişlari mos ravişda — 23°27' yoki +23°27' böladi. Q.t. paytlariga yaqin kunlarda Quyoş ekva-torga deyarli parallel körinma harakatlanadi, natijada Quyoşning tuş pay-tidagi balandligi deyarli özgarmaydi. Tropik yil (365,2422 kun) bilan kalen-dar yil (365 yoki 366 kun) teng bölmaganligi sababli Q.t. kalendar sutkaning boşlanişiga nisbatan turli vaqtlarga mos keladi, oddiy yillarda 5 soat 48 min. 46 sek. keçroq yoki kabisa yilida 18 soat 11 min. 14 sek. oldinroq kelişi mumkin. Hoz. vaqtda yozgi Q.t. nuq-tasidan kalendar yilning 21 yoki 22 iyunida (astronomik yoz boşlanadi), qişki Q.t. nuqtasidan 21 yoki 22 dekab-rda (astronomik qiş boşlanadi) ötadi. Şim. yarim şarda yozgi Q. t. nuqtasida bölganida, kunduzning davomiyligi eng uzoq, qişki Q.t. nuqtasida bölganida eng kalta, jan. yarim şarda esa şu kunlari aksinça böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁШ ТУРИШИ - Қуёш гардиши марказининг эклиптиканинг энг шим. ёки энг жан. нуқтасидан ўтиш пайтлари. Бу пайтларда Қуёшнинг оғишлари мос равишда — 23°27’ ёки +23°27’ бўлади. Қ.т. пайтларига яқин кунларда Қуёш эква-торга деярли параллел кўринма ҳаракатланади, натижада Қуёшнинг туш пай-тидаги баландлиги деярли ўзгармайди. Тропик йил (365,2422 кун) билан кален-дарь йил (365 ёки 366 кун) тенг бўлмаганлиги сабабли Қ.т. календарь сутканинг бошланишига нисбатан турли вақтларга мос келади, оддий йилларда 5 соат 48 мин. 46 сек. кечроқ ёки кабиса йилида 18 соат 11 мин. 14 сек. олдинроқ келиши мумкин. Ҳоз. вақтда ёзги Қ.т. нуқ-тасидан календарь йилнинг 21 ёки 22 июнида (астрономик ёз бошланади), қишки Қ.т. нуқтасидан 21 ёки 22 декаб-рда (астрономик қиш бошланади) ўтади. Шим. ярим шарда ёзги Қ. т. нуқтасида бўлганида, кундузнинг давомийлиги энг узоқ, қишки Қ.т. нуқтасида бўлганида энг калта, жан. ярим шарда эса шу кунлари аксинча бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.