Rabodxöja qörğoni
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Rabodxöja qörğoni RABODXÖJA QÖRĞONI, Rabodi Xoja — qad. istehkom. Samarqandning jan.şarqida, Zarafşon daryosining çap sohilida, Darğom kanalining boş töğoni yonida barpo etilgan. Ilk örta asrlarda u «Varqsar» («Töğonboşi») nomi b-n maşhur bölgan. R.q.ning saqlanib qolgan taşqi devori qoldiğiga qaraganda, qörğonning uz. 600 m, kengligi 300 m va mayd. 18—20 ga, uçta darvozasi bölgan. R.q. muhim strategik ahamiyat kasb etgan. Tabariyning yozişiça, xalifalikka qarşi Samarqandda kötarilgan qözğolonni bostiriş uçun Xuroson noibi Xuzayna 721 y. R.q.ga xujum qilib, Darğom kanalini boğlaşga harakat qilgan. Biroq, söğdiylar körğonni qattiq mudofaa etganlar. 736 y. Xuroson noibi Asad ibn Abdulloh ham R.q.ni egallab, samarqandliklarni suvsiz qoldirişga uringan. Şu tufayli R.q.da qadimdan katta harbiy kuç saqlangan. Nasafiyning ma'lumotiga köra, 12-a.da R.q.da 4 ming suvoriy va 12 ming piyoda jangçi yaşagan. 15-a.da R.q. atrofida 40 mingga yaqin aholi istiqomat qilgan. Ularga Samarqand hokimi tomonidan Darğom kanalining boş töğonini nazorat qilib turiş va tuzatiş topşirilgan bölib, bu xizmatlari uçun ular davlat tomonidan solinadigan xirojdan ozod etilganlar. R.q.da töğonçilar boşliqlaridan Abu Zakariyya Varaqsariy (844 y.) va Xoja Zakariyya Varaq (12-a.)lar dafn etilib, pişiq ğiştdan maqbara bino qilingan. Şu bois bu qörğon Rabodi Xoja nomi b-n şuhrat topgan.
Ad. Muhammadjonov A., Quyi Zarafşon vodiysining suğoriliş tarixi, T. 1972. Abdulahad Muhammadjonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАБОДХЎЖА ҚЎРҒОНИ, Рабоди Хожа — қад. истеҳком. Самарқанднинг жан.шарқида, Зарафшон дарёсининг чап соҳилида, Дарғом каналининг бош тўғони ёнида барпо этилган. Илк ўрта асрларда у «Варқсар» («Тўғонбоши») номи б-н машҳур бўлган. Р.қ.нинг сақланиб қолган ташқи девори қолдиғига қараганда, қўрғоннинг уз. 600 м, кенглиги 300 м ва майд. 18—20 га, учта дарвозаси бўлган. Р.қ. муҳим стратегик аҳамият касб этган. Табарийнинг ёзишича, халифаликка қарши Самарқандда кўтарилган қўзғолонни бостириш учун Хуросон ноиби Хузайна 721 й. Р.қ.га хужум қилиб, Дарғом каналини боғлашга ҳаракат қилган. Бироқ, сўғдийлар кўрғонни қаттиқ мудофаа этганлар. 736 й. Хуросон ноиби Асад ибн Абдуллоҳ ҳам Р.қ.ни эгаллаб, самарқандликларни сувсиз қолдиришга уринган. Шу туфайли Р.қ.да қадимдан катта ҳарбий куч сақланган. Насафийнинг маълумотига кўра, 12-а.да Р.қ.да 4 минг суворий ва 12 минг пиёда жангчи яшаган. 15-а.да Р.қ. атрофида 40 мингга яқин аҳоли истиқомат қилган. Уларга Самарқанд ҳокими томонидан Дарғом каналининг бош тўғонини назорат қилиб туриш ва тузатиш топширилган бўлиб, бу хизматлари учун улар давлат томонидан солинадиган хирождан озод этилганлар. Р.қ.да тўғончилар бошлиқларидан Абу Закариййа Варақсарий (844 й.) ва Хожа Закариййа Варақ (12-а.)лар дафн этилиб, пишиқ ғиштдан мақбара бино қилинган. Шу боис бу қўрғон Рабоди Хожа номи б-н шуҳрат топган.
Ад. Муҳаммаджонов А., Қуйи Зарафшон водийсининг суғорилиш тарихи, Т. 1972. Абдулаҳад Муҳаммаджонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.