Raboti Malik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4-b. — ziyouz.com
Raboti Malik RABOTI MALIK, Şoh raboti Örta Osiyodagi monumental me'moriy yodgorlik (taxm. 1069—79). Qad. Buxoro — Samarqand yölining Çöli Malikdagi yirik çegara va savdo bekatida bunyod etilgan. Katta karvonsaroy, hoz. Navoiy ş. yaqinida. Bizgaça uning faqat peştoq qismi (diametri — 12,6 m.) saqlangan. Jan. minorasi (bal. 5,5 m) 1930 y.gaça mavjud bölgan. P.M. karvonsaroy vazifasidan taşqari, istehkom, qörğon sifatida ham muhim rol öynagan. Rabot katta keng hovli (22,5x22,5 m) va atrofi öralgan 2 qavatli xona-hujralardan iborat bölib, ularga sopol quvurlar orqali suv ötkazilgan. Markaziy qismi töridagi muhtaşam saroy oldi bir qatorli ravoqli ayvon (7,5x13 m) 2 qanotiga joylaşgan. 20 ta ğiştin ustun işlangan. Unga jan.dagi peştoqli darvoza orqali kirilgan. Atrofi qalin devorlar b-n öralgan (jan. va şim. bal. 2,35 m, ğarb va şarqiy qismi 1,5 m, uz. 84—86 m, old devor bal. 12 m ga yaqin). Maydonga qaragan jan. tarzi örtasidagi ulkan peştoq (böyi 18 m, eni 12 m) Örta Osiyoda eng qad. bölib, 8 kirrali yulduzlar, turli handasiy şakllar mavjud. 2 çekkasida burj bölib, ular özaro baland devor b-n ulangan. Devor örtasida piltavor burjlar qatori tepasi kiçrayuvçi ravoqlar b-n boğlangan. Devor yuqorisi ğiştin kufiy xatlar b-n hoşiyalangan. Burjlar tepasida ravoqli köşk bölib, undan atrofni kuzatiş qulay bölgan. Köşk ostida gançdan yasalgan ikki qator yirik şarafa va kufiy xat halqasi közga taşlanadi. Rabot devorlarining özagi xom ğiştdan (28x28x6,5 sm) terilgan, sirti pişiq ğiştdan (24x24x4 sm) işlangan. Bezaklari, asosan, ğiştin, oz miqdorda öyma ganç naqşlar ham uçraydi. P.M. xarobasi davlat muhofazasiga olingan.
Ad.: Xudojestvennaya kultura Sredney Azii XII—XIII vekov, T., 1983.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАБОТИ МАЛИК, Шоҳ работи Ўрта Осиёдаги монументал меъморий ёдгорлик (тахм. 1069—79). Қад. Бухоро — Самарқанд йўлининг Чўли Маликдаги йирик чегара ва савдо бекатида бунёд этилган. Катта карвонсарой, ҳоз. Навоий ш. яқинида. Бизгача унинг фақат пештоқ қисми (диаметри — 12,6 м.) сақланган. Жан. минораси (бал. 5,5 м) 1930 й.гача мавжуд бўлган. P.M. карвонсарой вазифасидан ташқари, истеҳком, қўрғон сифатида ҳам муҳим роль ўйнаган. Работ катта кенг ҳовли (22,5x22,5 м) ва атрофи ўралган 2 қаватли хона-ҳужралардан иборат бўлиб, уларга сопол қувурлар орқали сув ўтказилган. Марказий қисми тўридаги муҳташам сарой олди бир қаторли равоқли айвон (7,5x13 м) 2 қанотига жойлашган. 20 та ғиштин устун ишланган. Унга жан.даги пештоқли дарвоза орқали кирилган. Атрофи қалин деворлар б-н ўралган (жан. ва шим. бал. 2,35 м, ғарб ва шарқий қисми 1,5 м, уз. 84—86 м, олд девор бал. 12 м га яқин). Майдонга қараган жан. тарзи ўртасидаги улкан пештоқ (бўйи 18 м, эни 12 м) Ўрта Осиёда энг қад. бўлиб, 8 киррали юлдузлар, турли ҳандасий шакллар мавжуд. 2 чеккасида бурж бўлиб, улар ўзаро баланд девор б-н уланган. Девор ўртасида пилтавор буржлар қатори тепаси кичраювчи равоқлар б-н боғланган. Девор юқориси ғиштин куфий хатлар б-н ҳошияланган. Буржлар тепасида равоқли кўшк бўлиб, ундан атрофни кузатиш қулай бўлган. Кўшк остида ганчдан ясалган икки қатор йирик шарафа ва куфий хат ҳалқаси кўзга ташланади. Работ деворларининг ўзаги хом ғиштдан (28x28x6,5 см) терилган, сирти пишиқ ғиштдан (24x24x4 см) ишланган. Безаклари, асосан, ғиштин, оз миқдорда ўйма ганч нақшлар ҳам учрайди. P.M. харобаси давлат муҳофазасига олинган.
Ад.: Художественная культура Средней Азии XII—XIII веков, Т., 1983.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.