Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Radioaktivatsion analiz

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19-b. — ziyouz.com

    Radioaktivatsion analiz RADIOAKTIVATSION ANALIZ, aktivatsion analiz — moddalarning sifat va miqdoriy tarkibini ularni nurlantiriş natijasida yadrolarida hosil bölgan radioaktiv nurlanişga köra aniqlaş usuli. R.a. dastlab Vengriya kimyogarlari D. Xeveşi va G. Levi tomonidan 1936 y.da ittriy preparatida disproziy miqdorini aniqlaş uçun qöllangan. R.a.da tekşirilayotgan modda ma'lum muddat yadro zarraçalari (neytronlar, protonlar, deytronlar, azarraçalar va b.) yoki unurlar b-n nurlantirilgaç maxsus qurilmalar yordamida hosil bölgan radioaktiv izotopning turi va faolligi aniqlanadi. Eng keng tarqalgani neytronaktivatsion usul bölib, bunda tekşirilayotgan modda yadro reaktorida neytronlar yordamida (l, u) — reaksiya böyiça faollantiriladi.

    Har bir radioaktiv izotop öziga xos yarim yemiriliş davri (T|/2) va nurlaniş energiyasi (Yeyemir)ga ega bölib, uning bu tavsifi boşqa radioaktiv izotopnikiga aslo öxşamaydi. Izotoplarning bu tavsiflari maxsus jadvalga töplangan. Jadvaldan esa şu radioaktiv izotop mavjud bölgan elementning tartib rakami va massa sonini aniqlaş mumkin. Hosil bölgan faollik miqdori esa nurlantirilgan izotop miqdoriga proporsional. Elementning izotop tarkibiga köra şu elementning miqdori aniqlanadi.

    Moddaning sifat va miqdorini R.a. yordamida aniqlaşda instrumental yoki radiokimyoviy usuldan foydalaniladi. Instrumental R.a. hosil bölgan radioaktiv izotoplarni radiotexnik qurilma yordamida töğridantöğri tekşirişga asoslangan. Radiokimyoviy R.a.da moddaga kimyoviy işlov berib, faollantirilgan elementlarni kimyoviy jixatdan ajratiladi, söngra ularning faolligi aniqlanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РАДИОАКТИВАЦИОН АНАЛИЗ, активацион анализ — моддаларнинг сифат ва миқдорий таркибини уларни нурлантириш натижасида ядроларида ҳосил бўлган радиоактив нурланишга кўра аниқлаш усули. Р.а. дастлаб Венгрия кимёгарлари Д. Хевеши ва Г. Леви томонидан 1936 й.да иттрий препаратида диспрозий миқдорини аниқлаш учун қўлланган. Р.а.да текширилаётган модда маълум муддат ядро заррачалари (нейтронлар, протонлар, дейтронлар, азаррачалар ва б.) ёки унурлар б-н нурлантирилгач махсус қурилмалар ёрдамида ҳосил бўлган радиоактив изотопнинг тури ва фаоллиги аниқланади. Энг кенг тарқалгани нейтронактивацион усул бўлиб, бунда текширилаётган модда ядро реакторида нейтронлар ёрдамида (л, у) — реакция бўйича фаоллантирилади.

    Ҳар бир радиоактив изотоп ўзига хос ярим емирилиш даври (Т|/2) ва нурланиш энергияси (Еемир)га эга бўлиб, унинг бу тавсифи бошқа радиоактив изотопникига асло ўхшамайди. Изотопларнинг бу тавсифлари махсус жадвалга тўпланган. Жадвалдан эса шу радиоактив изотоп мавжуд бўлган элементнинг тартиб раками ва масса сонини аниқлаш мумкин. Ҳосил бўлган фаоллик миқдори эса нурлантирилган изотоп миқдорига пропорционал. Элементнинг изотоп таркибига кўра шу элементнинг миқдори аниқланади.

    Модданинг сифат ва миқдорини Р.а. ёрдамида аниқлашда инструментал ёки радиокимёвий усулдан фойдаланилади. Инструментал Р.а. ҳосил бўлган радиоактив изотопларни радиотехник қурилма ёрдамида тўғридантўғри текширишга асосланган. Радиокимёвий Р.а.да моддага кимёвий ишлов бериб, фаоллантирилган элементларни кимёвий жихатдан ажратилади, сўнгра уларнинг фаоллиги аниқланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.