Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Radioeşittiriş

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 39–40-b. — ziyouz.com

    Radioeşittiriş RADIOEŞITTIRIŞ, radioeşittiruv — ommaviy axborot vositalarining öziga xos elektron texnikaga asoslangan turi. Ovozni maxsus apparatlar yordamida köpaytiradi va keng hududlarga, uzoq masofalarga yetkazib beradi. R. matbuotning öziga xos, oğzaki, eşituvçiga yönaltirilgan bir körinişi sifatida matbuot qonuniyatlari asosida faoliyat kursatadi, uning funksiyalarini uziga xos ravişda ado etadi. R.ning informatsion (xabar, suhbat, reportaj), tahliliy (radio çiqiş, şarh, kuzatuv), badiiypublitsistik (lavha, oçerk, felyeton, esse) singari asosiy janrlari mavjud. Şuningdek, unda adabiy ijodga (radiohikoya, radiopyesa, radiospektakl), musiqa san'atiga (radiokonsert, radiokompozitsiya) oid eşittirişlar ham beriladi. R. ommaviy axborot vositasi sifatida ommaga informatsiya, turli ma'lumotlar yetkazib beriş b-n birgalikda musiqa san'atini ommalaştirişda ham muhim rol öynaydi.

    Radio dastlab aloqa vositasi sifatida işlatilgan bölsa, keyinçalik undan ommaviy axborot vositasi sifatida ham foydalanilgan. Birinçi R.lar 1919 y.da Nijniy Novgorod radiolaboratoriyasidan, 1920 y. Moskva, Qozon va b. şaharlardagi tajriba R. stansiyalaridan olib borilgan. 1924 y. 23 noyab.dan esa muntazam berila boşlagan.

    Özbekistonda dastlabki tajribaviy R.lar 1926 y. Toşkentda ötkazilgan. 1927 y. 11 fev.da quvvati 2 kVt bölgan ommaviy radiostansiya işga tuşirilib, muntazam R.lar boşlangan. 1934 y.da Özbekiston radiolaştiriş va radioeşittiriş davlat qömitasi taşkil etildi, 1996 y. 7 maydan esa bu qömita Özbekiston televideniye va radioeşittiriş davlat kompaniyasiga aylantirildi.

    Hoz. paytga kelib radio misli körilmagan darajada taraqqiy etdi va insoniyatning ma'naviy hayotidan mustahkam örin oldi. Dunyodagi barça rivojlangan mamlakatlar öz R.lariga ega. Jahonda AQŞga qaraşli «Amerika ovozi», «Ozodlik», Angliyaning «BiBi-Si», Germaniyaning «Nemis tölqinlari» va b. önlab radiostansiyalar işlab turibdi. Özbekistonda 5 ta radiostudiya faoliyat körsatmoqda. Ular orasida Özbekiston televideniye va radiokompaniyasiga qaraşli Toşkent radiosi yetakçi örinni egallaydi.

    Respublika radiosining eşittirişlari 4 dastur böyiça olib boriladi. 1-dasturda asosan ijtimoiy-siyosiy, iktisodiy va madaniy-ma'naviy mavzulardagi eşittirişlar («Özbekiston»), 2-dasturda yoşlar uçun eşittirişlar («Yoşlar»), 3-dasturda axborot va musiqiy eşittirişlar («Maş'al»), 4-dasturda esa rus, qozoq, uyğur, tatar va qrim-tatar tillarida eşittirişlar olib boriladi («Döstlik»). Yuqoridagilar b-n bir qatorda respublikamizda bir qança xususiy, nodavlat radiostansiyalar ham faoliyat körsatmoqda («Vodiy sadosi», «OriyatDono» va b.).

    Özbekiston radiosi çet ellar uçun ham muntazam eşittirişlar (ingliz, arab, fors, uyğur, hindi va ördu tillarida hamda çet ellardagi vatandoşlar uçun özbek tilida) berib boradi. Toşkent R.ning «Axborot», «Ijtimoiy-siyosiy», «Iktisodiy eşittirişlar», «Adabiybadiiy eşittirişlar», «Musiqa eşittirişlari», «Mahalliy eşittirişlar», «Bolalar va ösmirlar uçun eşittirişlar» kabi boş muxarririyatlari mavjud. Unda «Yaxşi kayfiyat», «Vatan», «Hamroh», «Dugonalar», «Gulşan», «Tabassum», «Bugun radioteatrda», «Mutolaa» va b. doimiy mavzu eşittirişlari, radiojurnallar berib boriladi. Televideniye va radioeşittiriş davlat kompaniyasi huzurida özbek xalq çolğu asboblari orkestri, makrmçilar ansambli, dutorçi qizlar ansambli, estradasimfonik orkestri, xor jamoasi kabi badiiy jamoalar işlab turibdi.

    Muxtor Xudoyqulov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РАДИОЭШИТТИРИШ, радиоэшиттирув — оммавий ахборот воситаларининг ўзига хос электрон техникага асосланган тури. Овозни махсус аппаратлар ёрдамида кўпайтиради ва кенг ҳудудларга, узоқ масофаларга етказиб беради. Р. матбуотнинг ўзига хос, оғзаки, эшитувчига йўналтирилган бир кўриниши сифатида матбуот қонуниятлари асосида фаолият курсатади, унинг функцияларини узига хос равишда адо этади. Р.нинг информацион (хабар, суҳбат, репортаж), таҳлилий (радио чиқиш, шарҳ, кузатув), бадиийпублицистик (лавҳа, очерк, фельетон, эссе) сингари асосий жанрлари мавжуд. Шунингдек, унда адабий ижодга (радиоҳикоя, радиопьеса, радиоспектакль), мусиқа санъатига (радиоконцерт, радиокомпозиция) оид эшиттиришлар ҳам берилади. Р. оммавий ахборот воситаси сифатида оммага информация, турли маълумотлар етказиб бериш б-н биргаликда мусиқа санъатини оммалаштиришда ҳам муҳим роль ўйнайди.

    Радио дастлаб алоқа воситаси сифатида ишлатилган бўлса, кейинчалик ундан оммавий ахборот воситаси сифатида ҳам фойдаланилган. Биринчи Р.лар 1919 й.да Нижний Новгород радиолабораториясидан, 1920 й. Москва, Қозон ва б. шаҳарлардаги тажриба Р. станцияларидан олиб борилган. 1924 й. 23 нояб.дан эса мунтазам берила бошлаган.

    Ўзбекистонда дастлабки тажрибавий Р.лар 1926 й. Тошкентда ўтказилган. 1927 й. 11 фев.да қуввати 2 кВт бўлган оммавий радиостанция ишга туширилиб, мунтазам Р.лар бошланган. 1934 й.да Ўзбекистон радиолаштириш ва радиоэшиттириш давлат қўмитаси ташкил этилди, 1996 й. 7 майдан эса бу қўмита Ўзбекистон телевидение ва радиоэшиттириш давлат компаниясига айлантирилди.

    Ҳоз. пайтга келиб радио мисли кўрилмаган даражада тараққий этди ва инсониятнинг маънавий ҳаётидан мустаҳкам ўрин олди. Дунёдаги барча ривожланган мамлакатлар ўз Р.ларига эга. Жаҳонда АҚШга қарашли «Америка овози», «Озодлик», Англиянинг «БиБи-Си», Германиянинг «Немис тўлқинлари» ва б. ўнлаб радиостанциялар ишлаб турибди. Ўзбекистонда 5 та радиостудия фаолият кўрсатмоқда. Улар орасида Ўзбекистон телевидение ва радиокомпаниясига қарашли Тошкент радиоси етакчи ўринни эгаллайди.

    Республика радиосининг эшиттиришлари 4 дастур бўйича олиб борилади. 1-дастурда асосан ижтимоий-сиёсий, иктисодий ва маданий-маънавий мавзулардаги эшиттиришлар («Ўзбекистон»), 2-дастурда ёшлар учун эшиттиришлар («Ёшлар»), 3-дастурда ахборот ва мусиқий эшиттиришлар («Машъал»), 4-дастурда эса рус, қозоқ, уйғур, татар ва қрим-татар тилларида эшиттиришлар олиб борилади («Дўстлик»). Юқоридагилар б-н бир қаторда республикамизда бир қанча хусусий, нодавлат радиостанциялар ҳам фаолият кўрсатмоқда («Водий садоси», «ОриятДоно» ва б.).

    Ўзбекистон радиоси чет эллар учун ҳам мунтазам эшиттиришлар (инглиз, араб, форс, уйғур, ҳинди ва ўрду тилларида ҳамда чет эллардаги ватандошлар учун ўзбек тилида) бериб боради. Тошкент Р.нинг «Ахборот», «Ижтимоий-сиёсий», «Иктисодий эшиттиришлар», «Адабийбадиий эшиттиришлар», «Мусиқа эшиттиришлари», «Маҳаллий эшиттиришлар», «Болалар ва ўсмирлар учун эшиттиришлар» каби бош мухарририятлари мавжуд. Унда «Яхши кайфият», «Ватан», «Ҳамроҳ», «Дугоналар», «Гулшан», «Табассум», «Бугун радиотеатрда», «Мутолаа» ва б. доимий мавзу эшиттиришлари, радиожурналлар бериб борилади. Телевидение ва радиоэшиттириш давлат компанияси ҳузурида ўзбек халқ чолғу асбоблари оркестри, макрмчилар ансамбли, дуторчи қизлар ансамбли, эстрадасимфоник оркестри, хор жамоаси каби бадиий жамоалар ишлаб турибди.

    Мухтор Худойқулов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.