Radiografiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 24–25-b. — ziyouz.com
Radiografiya (radio... va ...grafiya) — ionlovçi nurlaniitk fotografiya usulida hisobga olib obyektlarni tekşiriş usuli; ionlovçi nurlanişning fotokatlamga ta'sir qilişi natijasida hosil bölgan tasvir. Nurlaniş turiga qarab, a, r, v P.ra bölinadi. Zaryadlangan zarra fotoqatlamga tuşib, fotoemulsiya tarkibiga kiruvçi kumuş bromidni ionlaydi va uning donaçalarida yaşirin tasvir markazlari hosil böladi. Fotoplyonka oçiltirilganda uning ta'sir qilgan joyida emulsiyaning qorayganligi («treklar» hosil bölişi) körinadi.
R. usulida bir qança radiokimyoviy masalalar: radioaktiv izotoplarni identifikatsiyalaş (taqqoslaş), ularning konsentratsiyasini aniqlaş, yarim yemiriliş davrini va preparatning radiokimyoviy çastotalarini belgilaş, namuna sirtida radioaktiv izotoplarning taqsimlaniş tasvirini hosil qiliş (avtoradiografiya) kabi masalalarni xal etiş mumkin. Şu b-n birga, bunda radiofizikada qöllaniladigan qalin qatlamli plastinkalar va maxsus emulsiyalarni işlatiş mumkin.
Nurlaniş intensivligini aniqlaşning yana bir usulida tekşirilayotgan namuna nurlanişi ta'sirida emulsiyaning qorayiş darajasi ma'lum faollikdagi preparat (etalonna taqqoslanadi. Bunda ayrim treklarga e'tibor berilmaydi. Bu usulning biri kontrast R. deyiladi (bunda tasvir ayrim uçastkalarining qorayişi taqqoslanadi) va u namunada, gammadefektoskopiya va b.da faollikning taqsimlaniş manzaralarini hosil qiliş uçun qöllaniladi. R. geologiyada minerallarning radioaktivligini tekşirişda, biologiyada obyektlardagi radioaktiv moddalarning tarqalaşini örganişda, texnikada gammadefektoskopiya va b.da qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАДИОГРАФИЯ (радио... ва ...графия) — ионловчи нурланиитк фотография усулида ҳисобга олиб объектларни текшириш усули; ионловчи нурланишнинг фотокатламга таъсир қилиши натижасида ҳосил бўлган тасвир. Нурланиш турига қараб, а, р, v P.ra бўлинади. Зарядланган зарра фотоқатламга тушиб, фотоэмульсия таркибига кирувчи кумуш бромидни ионлайди ва унинг доначаларида яширин тасвир марказлари ҳосил бўлади. Фотоплёнка очилтирилганда унинг таъсир қилган жойида эмульсиянинг қорайганлиги («треклар» ҳосил бўлиши) кўринади.
Р. усулида бир қанча радиокимёвий масалалар: радиоактив изотопларни идентификациялаш (таққослаш), уларнинг концентрациясини аниқлаш, ярим емирилиш даврини ва препаратнинг радиокимёвий частоталарини белгилаш, намуна сиртида радиоактив изотопларнинг тақсимланиш тасвирини ҳосил қилиш (авторадиография) каби масалаларни хал этиш мумкин. Шу б-н бирга, бунда радиофизикада қўлланиладиган қалин қатламли пластинкалар ва махсус эмульсияларни ишлатиш мумкин.
Нурланиш интенсивлигини аниқлашнинг яна бир усулида текширилаётган намуна нурланиши таъсирида эмульсиянинг қорайиш даражаси маълум фаолликдаги препарат (эталонна таққосланади. Бунда айрим трекларга эътибор берилмайди. Бу усулнинг бири контраст Р. дейилади (бунда тасвир айрим участкаларининг қорайиши таққосланади) ва у намунада, гаммадефектоскопия ва б.да фаолликнинг тақсимланиш манзараларини ҳосил қилиш учун қўлланилади. Р. геологияда минералларнинг радиоактивлигини текширишда, биологияда объектлардаги радиоактив моддаларнинг тарқалашини ўрганишда, техникада гаммадефектоскопия ва б.да қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.