Radioizotop diagnostika

Radioizotop diagnostika - radioaktiv izotoplar va nişonlangan birikmalar yordamida kasallikni aniqlaş. R.d.ning asosiy usuli radioaktiv indikatsiya, ya'ni organizmga yuborilgan radioaktiv moddalarni kuzatib borişdir.

Köpgina kimyoviy elementlarning radioaktiv izotoplari özidan ionlovçi nurlar çikarib turadi; izotop organizmga yuborilganidan keyin uning taratadigan nurlarini maxsus apparatlar yordamida juda aniqlik b-n qayd qiliş mumkin. Zamonaviy radiologik apparatlar radioaktiv birikmalar juda kam miqdorda, ya'ni tekşirilayotgan kişining organizmi uçun amalda heç bir ziyonsiz indikator miqdorda olinganda ham ularni aniqlaş va örganişga imkon beradi. Vraç radioaktiv moddalarning bemor organizmida qanday taqsimlanişi, bir joydan ikkinçi joyga ötişi va organizmdan çiqib ketişiga qarab, tegişli elementlarning organizmdagi biokimyoviy va fiziologik jarayonlarda qay tariqa iştirok etişi töğrisida fikr yuritadi.

R.d.ning lab. radiometriyasi, klinik radiometriya, klinik radiografiya va skanirlaş usullari köp qöllanadi. Lab. radiometriyasida kon, siydik va axlatning ma'lum qismini tekşirib, nişonlangan birikmaning boryöqligi aniqlanadi. Bu usul qon plazmasi hajmi va undagi qizil tanaçalar sonini aniqlaşda qöllanadi. Klinik radiometriya a'zo va töqimalarda töplangan nişonlangan birikmalarni bemordagi nurlanişni taşqi tomondan ölçaş yöli b-n aniqlaşga asoslangan. Bu usul b-n qalqonsimon bez funksiyasi aniqlanadi. Klinik radiografiya usulida nişonlangan birikmaning turli a'zolarga ötiş tezligini aniqlaş orqali a'zolarning fiziologik faolligi tekşiriladi. Klinik radiografiyada maxsus radiodiagnostik apparatdan foydalaniladi, radiometrik ölçov natijalari lenta qoğozga egri çiziqlar körinişida yozilib boradi.

Skanirlaş R.d.ning keng tarqalgan usuli; a'zo va töqimalar (jigar, buyrak, öpka, qalqonsimon bez, orqa miya va boş miya, suyaklar, limfa sistemasi)ning ma'lum radioaktiv preparatlarni töplab borişiga va buning natijasini skanir deb ataladigan maxsus apparat yordamida qayd qilişiga asoslangan. Skanirda nurlar impulslarini qabul qilib oladigan datçik böladi. Bu datçik bemor tanasining tekşirilayotgan joyi ustidan avtomatik ravişda yurib borib, nur impuls larini öziga qabul qiladi va ularni elektr signallarga aylantirib beradigan moslamaga ötkazadi, şu moslamadan çiqadigan elektr signallari ularni qayd qilib boradigan qurilmaga tuşadi. Elektr impulsi ta'sirida, xuddi yozuv maşinasidagidek, registrator qora lenta ustidan qoğozga urib, unga ştrixlar, nuqtalar yoki raqamlar körinişidagi belgilarni tuşiradi. Datçik badanning tekşirilayotgan joyi ustidan ötib borayotganida radioaktiv izotopning a'zoda qançalik töplanganiga qarab belgilar har xil ziçlikda tuşadi. Organning radioaktiv preparatni köproq yutib olgan qismlaridan skanogrammaga belgilar ança ziç, kalin bölib tuşadi. Preparat ötmagan yoki ozroq ötgan joylardan esa belgilar tuşmaydi yoki ança siyrak böladi.

Radioizotoplar b-n içki organlarni skanirlaş tekşirilayotgan organning organizmda kanday joy olgani, uning şakli va kattakiçikligini, şuningdek, unda patologik özgarişlar boryöqligini aniqlaşga imkon beradi.

Bemorlarni radioizotoplar yordamida tekşiriş usullarining asosiy afzalligi şuki, bunda bemor oğriq sezmaydi va unga heç qanday ziyon yetmaydi, lekin olingan natijalar ança aniq bölib çiqadi. Diagnozlaş maqsadida foydalaniladigan nişonlangan preparatlar kişi organizmiga mutlaqo zararsizdir. Şuning uçun tekşiriş paytida bemor normal rejimda böladi.

Narimon Murodxöjayev.